نمونه‌برداری پروستات

گام قطعی تشخیص سرطان پروستات؛ چطور انجام می‌شود، چرا آنتی‌بیوتیک می‌دهند، و نمره‌ی گلیسون در جواب یعنی چه.

تهاجمی

این آزمایش با وارد کردن کاتتر یا زیر بیهوشی انجام می‌شود و نیاز به آمادگی و مراقبت پس از آن دارد.

این آزمون گام قطعی تشخیص است، ولی مهم‌تر از پاسخ «سرطان هست یا نه»، پاسخی است که به پرسش «چه نوع سرطانی» می‌دهد. در سرطان پروستات همین دومی است که تعیین می‌کند درمان فعال لازم است یا پایش.

نمونه‌برداری پروستات چطور انجام می‌شود
نمودار: دکتر سرطان

نمره‌ی گلیسون یعنی چه

پاتولوژیست به الگوی سلول‌ها نمره می‌دهد و دو الگوی غالب را جمع می‌کند. عدد پایین‌تر یعنی سلول‌ها شبیه بافت طبیعی‌ترند و کندتر رفتار می‌کنند؛ عدد بالاتر یعنی تهاجمی‌تر. امروز این نمره‌ها در «گروه‌های درجه‌ای» از ۱ تا ۵ هم بیان می‌شوند که فهمش ساده‌تر است. اگر روی برگه‌تان عددی مثل ۳+۴ می‌بینید، ترتیبش هم معنا دارد: الگوی اول، غالب‌تر است.

آنتی‌بیوتیک را جدی بگیرید

مهم‌ترین عارضه‌ی این آزمون عفونت است، چون سوزن از دیواره‌ی رکتوم می‌گذرد. آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه خطر را بسیار کم می‌کند ولی صفر نمی‌کند. پس دستور مصرف را کامل اجرا کنید، و تب و لرز پس از نمونه‌برداری را اورژانس بدانید — همان روز مراجعه کنید، منتظر وقت بعدی نمانید.

خون دیدن، در حد انتظار است

خون در ادرار چند روز و در منی گاهی چند هفته ادامه دارد و رنگ منی می‌تواند قهوه‌ای یا زنگاری شود. این طبیعی است و نگران‌کننده نیست. آنچه طبیعی نیست: خونریزی فراوان، ناتوانی از ادرار کردن، و تب.

نتیجه‌ی منفی همیشه پایان کار نیست

چون نمونه‌ها از نواحی مشخصی برداشته می‌شوند، ممکن است توموری در جای دیگر از قلم بیفتد. اگر PSA همچنان بالا می‌رود یا ام‌آر‌آی ناحیه‌ی مشکوکی نشان می‌دهد، پزشک ممکن است تکرار نمونه‌برداری — این‌بار هدفمند — را پیشنهاد کند. این به معنای اشتباه بار اول نیست.

نام‌های دیگر

  • Prostate Biopsy
  • بیوپسی پروستات
  • TRUS Biopsy

چه چیزی را نشان می‌دهد

تنها آزمونی که سرطان پروستات را قطعی می‌کند. علاوه بر وجود یا نبود سرطان، دو چیز حیاتی را تعیین می‌کند: نمره‌ی گلیسون (تهاجمی بودن سلول‌ها) و اینکه چند نمونه از چند ناحیه درگیرند — و همین‌ها بیش از خودِ تشخیص، درمان را انتخاب می‌کنند.

برای تشخیص چه سرطان‌هایی

چطور انجام می‌شود

پس از آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه و بی‌حسی موضعی، پروب سونوگرافی وارد مقعد می‌شود تا محل را نشان دهد و سوزنی نازک از نواحی مختلف پروستات نمونه برمی‌دارد؛ معمولاً ده تا دوازده نمونه. اگر ام‌آر‌آی ناحیه‌ی مشکوکی نشان داده باشد، نمونه‌برداری هدفمند از همان ناحیه هم انجام می‌شود. برخی مراکز مسیر از راه پوستِ میان مقعد و بیضه را به کار می‌برند که خطر عفونتش کمتر است.

آمادگی پیش از انجام

  • داروهای رقیق‌کننده‌ی خون را از قبل با پزشک هماهنگ کنید
  • آنتی‌بیوتیک تجویزشده را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید
  • ممکن است تنقیه‌ی ساده پیش از کار خواسته شود
  • همراه داشته باشید اگر آرام‌بخش می‌گیرید

مدت انجام

۱۰ تا ۲۰ دقیقه.

خطرات و عوارض

  • خون در ادرار، منی یا مدفوع — شایع و معمولاً چند روز تا چند هفته در مورد منی
  • عفونت و تب — مهم‌ترین عارضه و نیازمند مراجعه‌ی فوری
  • اشکال موقت در ادرار کردن یا احتباس ادرار
  • درد و ناراحتی چند روزه
  • نمونه‌ی ناکافی که تکرار را لازم می‌کند

نتیجه چه زمانی آماده می‌شود

معمولاً ۵ تا ۱۰ روز کاری، چون نمونه‌های متعدد جداگانه بررسی می‌شوند.

دقت و محدودیت‌ها

نمونه‌برداری استاندارد از نواحی از پیش تعیین‌شده نمونه می‌گیرد، پس می‌تواند توموری را که در ناحیه‌ی دیگری است از دست بدهد — نتیجه‌ی منفی، سرطان را کامل رد نمی‌کند. افزودن نمونه‌برداری هدفمند بر پایه‌ی ام‌آر‌آی این ضعف را کم کرده است. همچنین نمره‌ی گلیسونِ نمونه ممکن است با آنچه پس از جراحی در کل غده دیده می‌شود کمی تفاوت کند.

منابع و مطالعه‌ی بیشتر

این منابع به زبان انگلیسی‌اند و برای مطالعه‌ی تخصصی‌تر آورده شده‌اند.

بیشتر بخوانید

بازخورد