سرطان پروستات

نام‌های دیگر

• Prostate Cancer
• کارسینوم پروستات

کد ICD-10

C61

نوع بافت‌شناسی

• آدنوکارسینوم — تقریباً همه‌ی موارد
• انواع نورواندوکرین (کم‌شمار و تهاجمی‌تر)

نشانه‌ها

• در مرحله‌های اولیه اغلب هیچ نشانه‌ای ندارد
• تکرر ادرار، به‌ویژه شب‌ها
• شروع دشوار یا جریان ضعیف ادرار
• احساس تخلیه‌ی ناقص مثانه
• خون در ادرار یا مایع منی
• درد استخوانی مداوم در مراحل پیشرفته

عوامل خطر

• افزایش سن — مهم‌ترین عامل
• سابقه‌ی خانوادگی سرطان پروستات
• سابقه‌ی خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان با جهش BRCA
• نژاد آفریقایی‌تبار
• چاقی — بیشتر با شکل‌های تهاجمی مرتبط است

زمینه‌ی ارثی و ژنتیک

سابقه‌ی خانوادگی خطر را بالا می‌برد، به‌ویژه اگر پدر یا برادر در سن پایین مبتلا شده باشند. جهش‌های BRCA2 و BRCA1 هم خطر سرطان پروستات را افزایش می‌دهند و در موارد پیشرفته، وجود این جهش‌ها بر انتخاب درمان اثر می‌گذارد (مانند مهارکننده‌های PARP). اگر در خانواده سرطان پستان یا تخمدان هم هست، مشاوره‌ی ژنتیک مطرح می‌شود.

غربالگری

غربالگری پروستات از بحث‌برانگیزترین موضوعات سرطان‌شناسی است و پاسخ ساده‌ای ندارد. آزمایش PSA می‌تواند سرطان را زودتر پیدا کند، ولی بسیاری از سرطان‌های پروستات کم‌خطرند و هیچ‌وقت مشکلی نمی‌سازند — پس یافتنشان می‌تواند به نمونه‌برداری و درمانی بینجامد که سودی ندارد و عوارض دارد. راهنماها امروز به‌جای غربالگری همگانی، «تصمیم‌گیری مشترک» را توصیه می‌کنند: از حدود پنجاه سالگی (و زودتر در افراد پرخطر) درباره‌ی سود و زیانش با پزشک صحبت کنید و خودتان تصمیم بگیرید. PSA بالا همیشه معنای سرطان ندارد؛ بزرگی خوش‌خیم پروستات، عفونت و حتی دوچرخه‌سواری هم آن را بالا می‌برند.

روش‌های تشخیص

• آزمایش PSA
• معاینه‌ی انگشتی پروستات
• ام‌آر‌آی مولتی‌پارامتریک پروستات
• نمونه‌برداری پروستات
• اسکن استخوان

نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی

• نمره‌ی گلیسون و گروه درجه‌ای — تهاجمی بودن سلول‌ها؛ مهم‌ترین عامل تصمیم
• سطح PSA و سرعت تغییرش
• BRCA1 و BRCA2 — کاندید بودن برای مهارکننده‌های PARP در موارد پیشرفته
• PSMA — هدف تصویربرداری و درمان رادیولیگاند

مرحله‌بندی

سرطان پروستات مرحله‌ی ۰ ندارد. مرحله‌ی ۱ بیماری محدود به پروستات با درجه‌ی پایین است که اغلب در معاینه لمس نمی‌شود. مرحله‌ی ۲ همچنان محدود به پروستات است ولی حجیم‌تر یا با درجه‌ی بالاتر. مرحله‌ی ۳ عبور از کپسول پروستات یا درگیری کیسه‌های منی است و مرحله‌ی ۴ درگیری گره‌های لنفاوی یا انتشار به استخوان. در این بیماری، مرحله به‌تنهایی کافی نیست: گروه درجه‌ای (گلیسون) و سطح PSA کنار مرحله می‌نشینند و با هم «گروه خطر» را می‌سازند — و همین گروه خطر است که درمان را تعیین می‌کند.

روش‌های درمان

• پایش فعال
• جراحی پروستات
• پرتودرمانی
• براکی‌تراپی
• هورمون‌درمانی

پیش‌آگهی

سرطان پروستات در مجموع یکی از بهترین پیش‌آگهی‌ها را میان سرطان‌ها دارد و بسیاری از مبتلایان سال‌های طولانی با آن زندگی می‌کنند بی آنکه بیماری بر عمرشان اثر بگذارد. تفکیک موارد کم‌خطر از تهاجمی، کلید همه‌چیز است — و همین است که گروه درجه‌ای و PSA را این‌قدر مهم می‌کند. شکل‌های با درجه‌ی بالا رفتار متفاوتی دارند و درمان فعال‌تری می‌خواهند.

پیشگیری

راه پیشگیری ثابت‌شده‌ای وجود ندارد. وزن متعادل، فعالیت بدنی و رژیم غذایی سرشار از سبزی و میوه توصیه‌های عمومی سلامت‌اند و برای این سرطان هم بی‌فایده نیستند. هیچ مکمل، ویتامین یا گیاهی اثر پیشگیرانه‌ی اثبات‌شده ندارد.

پیگیری پس از درمان

اگر پایش فعال انتخاب شده باشد، پیگیری خودش درمان است: PSA دوره‌ای، ام‌آر‌آی و نمونه‌برداری در فواصل معین، تا اگر بیماری تغییر کرد درمان فعال شروع شود. پس از جراحی یا پرتودرمانی، PSA شاخص اصلی پیگیری است و بالا رفتنش پیش از هر نشانه‌ای هشدار می‌دهد. اگر هورمون‌درمانی می‌گیرید، پایش سلامت استخوان، قند خون و قلب بخشی از پیگیری است، چون این درمان بر همه‌ی این‌ها اثر می‌گذارد.