هر توده یا سفتی بدون درد در بیضه — بررسی لازم است، بدون انتظار برای برطرف شدن
درد شدید و ناگهانی بیضه همراه با تورم — پیچ‌خوردگی بیضه، اورژانس همان ساعت
تنگی نفس یا سرفه‌ی خونی در فرد جوان با توده‌ی بیضه — احتمال درگیری ریه، بررسی فوری
کمردرد شدید و پایدار همراه با توده‌ی بیضه
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان بیضه شایع‌ترین سرطان مردان بین پانزده تا چهل سال است، و در عین حال یکی از درمان‌پذیرترین سرطان‌های شناخته‌شده. این ترکیب کم‌نظیر یک نتیجه‌ی عملی دارد: تأخیر در مراجعه، تقریباً تنها چیزی است که می‌تواند این تصویر خوب را خراب کند.
نمودار: دکتر سرطان
بدون درد بودن، دلیل نادیده گرفتن نیست
شایع‌ترین نشانه، توده یا سفتی بدون درد در بیضه است. همین بدون درد بودن، بزرگ‌ترین دام آن است: چیزی که درد ندارد آسان به تعویق می‌افتد.
دام دوم شرم است. این سرطان در سنی رخ می‌دهد که مراجعه برای چنین شکایتی دشوار است و ماه‌ها تأخیر چیز نادری نیست. اما بررسی اولیه ساده است — معاینه و یک سونوگرافی — و همین می‌تواند تفاوت میان مرحله‌ی یک و سه را بسازد.
چرا از خود بیضه نمونه‌برداری نمی‌شود
در بیشتر سرطان‌ها گام بعدی پس از دیدن توده، نمونه‌برداری سوزنی است. در بیضه این کار انجام نمی‌شود: سوراخ کردن پوشش بیضه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای انتشار سلول‌ها باز کند.
پس روش استاندارد، برداشتن بیضه از راه کشاله‌ی ران است که هم تشخیص قطعی می‌دهد و هم خودش درمان اولیه است. شنیدن این موضوع در ابتدا سنگین است، ولی منطق روشنی پشت آن دارد.
حتی مرحله‌ی پیشرفته هم با هدف درمان کامل درمان می‌شود
در بیشتر سرطان‌ها، انتشار به ریه یا گره‌های دوردست یعنی تغییر هدف از درمان کامل به کنترل بیماری. سرطان بیضه استثنای برجسته‌ی این قاعده است.
تومورهای ژرم‌سل حساسیت استثنایی به شیمی‌درمانی پایه‌ی پلاتین دارند، تا حدی که حتی بیماری گسترده اغلب با هدف درمان کامل درمان می‌شود. پس شنیدن «به ریه رسیده» در این بیماری معنایی متفاوت با سرطان‌های دیگر دارد.
دو گفت‌وگویی که باید پیش از شروع درمان انجام شود
نخست باروری. شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند بر تولید اسپرم اثر بگذارند و این اثر همیشه برگشت‌پذیر نیست. ذخیره‌سازی اسپرم پیش از شروع درمان ساده و در دسترس است، ولی فرصتش بعد از شروع از دست می‌رود. اگر کسی مطرحش نکرد، خودتان مطرح کنید.
دوم سلامت بلندمدت قلب. بیماران این سرطان جوان‌اند و اکثریتشان درمان می‌شوند، پس دهه‌ها با پیامدهای درمان زندگی می‌کنند. شیمی‌درمانی پایه‌ی پلاتین خطر بیماری قلبی را در سال‌های بعد بالا می‌برد. این دلیلی برای نگرفتن درمان نیست، بلکه دلیلی است برای ادامه‌ی پایش فشار خون، چربی و قند خون سال‌ها پس از درمان.
نام‌های دیگر
Testicular Cancer
تومور ژرم‌سل بیضه
کد ICD-10
C62
نوع بافت‌شناسی
سمینوما — کُندرشدتر و بسیار حساس به پرتودرمانی
غیرسمینوما — شامل کارسینوم جنینی، تراتوما، کوریوکارسینوم و تومور کیسه‌ی زرده
تومورهای مختلط — ترکیبی از هر دو
نشانه‌ها
توده یا سفتی بدون درد در بیضه — شایع‌ترین نشانه
احساس سنگینی در کیسه‌ی بیضه
بزرگ یا کوچک شدن یک بیضه
درد مبهم در پایین شکم یا کشاله‌ی ران
بزرگ شدن یا حساس شدن بافت پستان
کمردرد در موارد پیشرفته‌تر
عوامل خطر
بیضه‌ی نزول‌نکرده در دوران کودکی — مهم‌ترین عامل شناخته‌شده، حتی پس از جراحی اصلاحی
سابقه‌ی سرطان در بیضه‌ی مقابل
سابقه‌ی خانوادگی در پدر یا برادر
سن بین پانزده تا چهل سال
ناباروری و اختلالات رشد بیضه
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
بیشتر موارد ارثی نیستند، ولی سهم زمینه‌ی خانوادگی در این سرطان از بسیاری سرطان‌های دیگر بیشتر است: داشتن برادر مبتلا خطر را چند برابر می‌کند و داشتن پدر مبتلا نیز خطر را بالا می‌برد. با این حال جهش ژنی واحد و آزمون‌پذیری مانند BRCA برای آن شناخته نشده و آزمون ژنتیک روتین توصیه نمی‌شود. آنچه در عمل اهمیت دارد، آگاهی بستگان درجه‌یک از این خطر بالاتر و آشنایی آن‌ها با روش خودآزمایی است.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری همگانی برای سرطان بیضه وجود ندارد، چون بیماری کم‌شمار است و از سوی دیگر درمان‌پذیری آن حتی در مراحل پیشرفته بسیار بالاست. آنچه توصیه می‌شود آگاهی است، نه آزمون: مردان جوان بهتر است با حالت طبیعی بیضه‌های خودشان آشنا باشند تا تغییر را تشخیص دهند. بهترین زمان برای این کار پس از دوش آب گرم است که پوست شل است. هدف، پیدا کردن چیزی نیست؛ دانستن حالت عادی است تا تغییر به چشم بیاید.
روش‌های تشخیص
سونوگرافی بیضه
آزمایش نشانگرهای تومور شامل AFP و بتا-hCG و LDH
سی‌تی اسکن شکم، لگن و قفسه‌ی سینه
برداشتن بیضه از راه کشاله‌ی ران — هم تشخیص و هم درمان
نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی
AFP — در غیرسمینوما بالا می‌رود و در سمینومای خالص بالا نمی‌رود
بتا-hCG — می‌تواند در هر دو نوع بالا باشد
LDH — نشانگر حجم بیماری
این سه نشانگر هم در تشخیص، هم در مرحله‌بندی و هم در پیگیری نقش مستقیم دارند
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی این سرطان سه مرحله دارد و مرحله‌ی چهار در آن تعریف نشده است. ویژگی مهم دیگرش این است که نشانگرهای تومور خون بخشی از خود مرحله‌بندی‌اند، نه فقط ابزار پیگیری — چیزی که در کمتر سرطانی دیده می‌شود. نکته‌ی کاربردی این است که حتی مرحله‌ی سه، یعنی انتشار به ریه یا گره‌های دوردست، در این بیماری همچنان با هدف درمان کامل درمان می‌شود. این تفاوت بنیادی با بیشتر سرطان‌هاست و در گفت‌وگو با بیمار باید روشن بیان شود.
سرطان بیضه یکی از موفق‌ترین داستان‌های درمان سرطان است. اکثریت قاطع بیماران درمان می‌شوند، و برخلاف تقریباً همه‌ی سرطان‌های دیگر، این موضوع حتی درباره‌ی موارد پیشرفته که به ریه یا گره‌های دوردست رسیده‌اند نیز تا حد زیادی صادق است. علتش حساسیت استثنایی این تومورها به شیمی‌درمانی پایه‌ی پلاتین است. به همین دلیل تشخیص سرطان بیضه، هرچند خبر سختی است، از نظر پیش‌آگهی در جایگاهی کاملاً متفاوت با بیشتر سرطان‌ها قرار دارد.
پیشگیری
راه شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری وجود ندارد، چون عوامل خطر اصلی قابل تغییر نیستند. اصلاح جراحی بیضه‌ی نزول‌نکرده در سنین پایین توصیه می‌شود و خطر را کم می‌کند، هرچند به‌طور کامل از بین نمی‌برد — و همین یعنی کسی که سابقه‌ی چنین جراحی‌ای دارد باید همچنان آگاه بماند. مؤثرترین اقدام عملی، آشنایی مردان جوان با حالت طبیعی بدنشان و مراجعه‌ی بدون تأخیر هنگام دیدن تغییر است.
پیگیری پس از درمان
پیگیری در این بیماری فشرده و چندساله است و با معاینه، اندازه‌گیری نشانگرهای تومور و تصویربرداری دوره‌ای انجام می‌شود. دو موضوع در بلندمدت اهمیت ویژه دارند و چون بیماران جوان‌اند، دهه‌ها با آن‌ها زندگی می‌کنند. نخست باروری: شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند بر تولید اسپرم اثر بگذارند، و به همین دلیل گفت‌وگو درباره‌ی ذخیره‌سازی اسپرم باید پیش از شروع درمان انجام شود، نه بعد از آن. دوم سلامت قلب و عروق: شیمی‌درمانی پایه‌ی پلاتین با افزایش خطر بیماری قلبی و اختلالات سوخت‌وساز در سال‌های بعد همراه است، پس پایش فشار خون، چربی و قند خون بخشی از مراقبت بلندمدت این بیماران است.
