ضعف پیشرونده‌ی یک سمت بدن یا اختلال تازه‌ی تکلم — اورژانس
کاهش سطح هوشیاری یا گیجی پیشرونده — اورژانس
قابل پیگیری سرپایی
این وضعیت معمولاً با مراجعه‌ی برنامه‌ریزی‌شده به پزشک قابل بررسی است.
مننژیوما از پرده‌های پوشاننده‌ی مغز و نخاع برمی‌خیزد، نه از خود بافت مغز. همین تفاوت، بیشتر ویژگی‌هایش را توضیح می‌دهد: به‌جای نفوذ در بافت مغز، آن را کنار می‌زند و فشار می‌دهد.
نمودار: دکتر سرطان
شایع‌ترین تومور مغز، و اغلب خوش‌خیم
مننژیوما شایع‌ترین تومور اولیه‌ی داخل جمجمه است و اکثریت قاطع موارد آن در درجه‌ی یک — یعنی خوش‌خیم — قرار می‌گیرند.
شنیدن «تومور مغزی» طبیعتاً ترسناک است، ولی این تشخیص در بیشتر موارد معنایی کاملاً متفاوت با گلیوبلاستوما دارد. بسیاری از این تومورها کُندرشدند، سال‌ها تغییر محسوسی نمی‌کنند، و هرگز نیازی به درمان پیدا نمی‌کنند.
یافته‌ی اتفاقی، و تصمیمی که باید گرفت
بخش بزرگی از مننژیوماها امروز اتفاقی پیدا می‌شوند: ام‌آر‌آی یا سی‌تی به دلیل سردرد، ضربه یا سرگیجه انجام شده و چیزی دیده شده که ربطی به شکایت اصلی نداشته.
در این وضعیت، پاسخ خودکار «باید برداشته شود» نیست. اگر تومور کوچک است، نشانه‌ای نمی‌سازد و در ناحیه‌ی حساسی نیست، گزینه‌ی متعارف پایش با ام‌آر‌آی دوره‌ای است. جراحی مغز خودش خطر دارد و برای توموری که ممکن است هرگز رشد نکند، این خطر توجیه ندارد.
محل، گاهی از اندازه مهم‌تر است
مننژیومای دو سانتی‌متری در ناحیه‌ای کم‌اهمیت ممکن است سال‌ها بی‌سر و صدا بماند. همان اندازه اگر روی عصب بینایی یا در قاعده‌ی جمجمه و کنار عروق بزرگ نشسته باشد، می‌تواند از همان ابتدا مشکل‌ساز باشد و درمانش هم دشوارتر است.
به همین دلیل دو بیمار با تومور هم‌اندازه و هم‌درجه ممکن است دو توصیه‌ی کاملاً متفاوت بگیرند، و این تناقض نیست.
وقتی تشنج نخستین نشانه است
در بخشی از بیماران، نخستین چیزی که خود را نشان می‌دهد تشنج است. نخستین تشنج در بزرگسالی همیشه نیازمند تصویربرداری مغز است — صرف‌نظر از اینکه چقدر کوتاه بوده یا خودبه‌خود برطرف شده.
اگر تشنج داشته‌اید، دو موضوع باید صریح با پزشک روشن شود: مدت مصرف داروی ضدتشنج، و شرایط رانندگی. این دومی اغلب پرسیده نمی‌شود، در حالی که هم قانون درباره‌اش حکم دارد و هم ایمنی خود بیمار و دیگران در میان است.
نام‌های دیگر
Meningioma
تومور پرده‌ی مغز
کد ICD-10
D32
نوع بافت‌شناسی
مننژیومای درجه ۱ — خوش‌خیم، بیشترین سهم
مننژیومای درجه ۲ (غیرمعمول) — احتمال بازگشت بیشتر
مننژیومای درجه ۳ (بدخیم) — کم‌شمار و مهاجم
نشانه‌ها
اغلب هیچ نشانه‌ای ندارد و اتفاقی در تصویربرداری دیده می‌شود
سردرد تدریجی که الگویش تازه عوض شده
تشنج
ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن
اختلال بینایی یا دوبینی
تغییر رفتار، حافظه یا شخصیت در تومورهای ناحیه‌ی پیشانی
عوامل خطر
پرتوگیری قبلی ناحیه‌ی سر — شناخته‌شده‌ترین عامل
سن بالا
جنس زن — چند برابر شایع‌تر از مردان
نوروفیبروماتوز نوع ۲
چاقی
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
اکثریت موارد ارثی نیستند. استثنای اصلی نوروفیبروماتوز نوع ۲ است که در آن مننژیوماهای متعدد و اغلب در سنین پایین‌تر دیده می‌شود، همراه با تومورهای عصب شنوایی. نشانه‌های هشداردهنده برای زمینه‌ی ارثی، وجود چند مننژیوما در یک فرد، بروز در سن جوانی، یا همراهی با کاهش شنوایی دوطرفه است.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری وجود ندارد و توصیه هم نمی‌شود؛ ام‌آر‌آی مغز در افراد بی‌نشانه یافته‌های کم‌اهمیت فراوانی پیدا می‌کند که نگرانی و بررسی بی‌مورد می‌سازند. نکته‌ی جالب اینکه بخش بزرگی از مننژیوماها امروز دقیقاً به‌طور اتفاقی و در تصویربرداری‌ای که به دلیل دیگری انجام شده کشف می‌شوند. برای مبتلایان به نوروفیبروماتوز نوع ۲، برنامه‌ی پایش منظم تعریف شده است.
روش‌های تشخیص
ام‌آر‌آی مغز با ماده‌ی حاجب — آزمون اصلی
سی‌تی اسکن — برای بررسی درگیری استخوان
بررسی آسیب‌شناسی پس از جراحی — تنها راه تعیین قطعی درجه
نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی
جهش NF2 — شایع‌ترین تغییر ژنتیکی در این تومور
گیرنده‌ی پروژسترون — در بخشی از تومورها بیان می‌شود
شاخص تکثیر Ki-67 — کمک‌کننده در تعیین رفتار تومور
مرحله‌بندی
مننژیوما مرحله‌بندی نمی‌شود، بلکه درجه‌بندی می‌شود — از یک تا سه. دلیلش این است که این تومور تقریباً هرگز از سیستم عصبی مرکزی خارج نمی‌شود، پس نظام مرحله‌بندی مبتنی بر انتشار دوردست برایش معنا ندارد. اکثریت قاطع موارد در درجه‌ی یک قرار می‌گیرند و خوش‌خیم‌اند. آنچه در کنار درجه اهمیت دارد، محل تومور است: مننژیومای کوچکی که روی عصب بینایی یا در قاعده‌ی جمجمه نشسته می‌تواند مشکل‌سازتر از توموری بزرگ‌تر در ناحیه‌ای کم‌اهمیت‌تر باشد.
مننژیومای درجه یک که کامل برداشته شود در بیشتر موارد درمان می‌شود و بازگشتش کم است. تومورهای درجه دو احتمال بازگشت بیشتری دارند و اغلب پس از جراحی پرتودرمانی هم می‌گیرند. درجه سه کم‌شمار است و رفتار مهاجم‌تری دارد. عامل مهم دیگر، کامل بودن جراحی است: توموری که به دلیل محلش نتوان کامل برداشت — مثلاً در قاعده‌ی جمجمه و چسبیده به عروق یا اعصاب — احتمال بازگشت بیشتری دارد، حتی اگر خوش‌خیم باشد.
پیشگیری
راه شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری وجود ندارد. تنها اقدام منطقی، پرهیز از تصویربرداری پرتویی غیرضروری از سر است، به‌ویژه در کودکان. نگرانی درباره‌ی تلفن همراه در مطالعات گسترده پشتیبانی نشده است.
پیگیری پس از درمان
در تومورهای کوچک و بی‌نشانه، پیگیری با ام‌آر‌آی دوره‌ای انجام می‌شود و فاصله‌ی آن با گذشت زمان و ثابت ماندن تومور بیشتر می‌شود. پس از جراحی، تصویربرداری منظم برای بررسی بازگشت ادامه دارد. در بیمارانی که تشنج داشته‌اند، مدت مصرف داروی ضدتشنج و شرایط رانندگی موضوعاتی هستند که باید صریح با پزشک روشن شوند.
