تنگی نفس پیشرونده در فرد با سابقه‌ی تماس شغلی با آزبست — بررسی فوری
درد قفسه‌ی سینه‌ی پایدار همراه با کاهش وزن
تنگی نفس ناگهانی و شدید — تجمع سریع مایع، بررسی همان روز
تجمع مایع پلور که پس از تخلیه دوباره برمی‌گردد
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
مزوتلیوما از معدود سرطان‌هایی است که علت اصلی‌اش را با اطمینان می‌شناسیم — و همین آن را به قابل‌پیشگیری‌ترین و در عین حال تلخ‌ترین سرطان‌ها تبدیل می‌کند.
نمودار: دکتر سرطان
فاصله‌ی طولانی میان علت و بیماری
میان تماس با آزبست و بروز مزوتلیوما معمولاً بیست تا پنجاه سال فاصله است. این فاصله دو پیامد دارد.
اول اینکه بیمار اغلب آن تماس را به یاد نمی‌آورد یا مهم نمی‌داند — کارگری که در جوانی چند سال در ساخت‌وساز یا کارخانه‌ی لوله‌ی سیمانی کار کرده، در هفتاد سالگی آن را به تنگی نفسش ربط نمی‌دهد. دوم اینکه حتی اگر امروز مصرف آزبست کاملاً متوقف شود، موارد جدید تا دهه‌ها ادامه خواهند داشت.
یک جمله که مسیر تشخیص را عوض می‌کند
اگر سابقه‌ی کار در ساخت‌وساز، عایق‌کاری، کشتی‌سازی، تولید لنت ترمز یا لوله‌ی سیمانی آزبستی دارید، همین را به پزشکتان بگویید — حتی اگر مربوط به چهل سال پیش باشد.
تنگی نفس تدریجی در سن بالا ده‌ها علت شایع دارد و بدون آن سابقه، مزوتلیوما در فهرست احتمالات پزشک بالا نمی‌آید. با آن سابقه، مسیر بررسی از همان ابتدا متفاوت می‌شود.
چرا تخلیه‌ی مایع به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد
نخستین یافته اغلب تجمع مایع در فضای پرده‌ی جنب است. تخلیه‌ی آن مایع هم تنگی نفس را کم می‌کند و هم نمونه می‌دهد — ولی بررسی سلول‌های داخل مایع در بسیاری موارد برای تشخیص قطعی کافی نیست.
دلیلش این است که تفکیک سلول‌های مزوتلیوما از واکنش خوش‌خیم پرده‌ی جنب دشوار است و به نمونه‌ی بافتی نیاز دارد. به همین دلیل توراکوسکوپی و نمونه‌برداری مستقیم از پرده معمولاً لازم می‌شود. اگر پاسخ نخستین نمونه «قطعی نیست» بود، این به معنای رد بیماری نیست.
لباس کار، مسیری که نادیده می‌ماند
گرد آزبست روی لباس و موی کارگر می‌نشیند و با او به خانه می‌آید. موارد مزوتلیوما در همسران و فرزندان کارگران، بدون آنکه خودشان هرگز در آن محیط کار کرده باشند، گزارش شده است.
این نکته امروز اهمیت عملی دارد: در کارهایی که احتمال تماس با آزبست هست — به‌ویژه تخریب و بازسازی ساختمان‌های قدیمی — لباس کار باید در محل تعویض شود و جدا شسته شود.
مزوتلیوما در بیشتر موارد ارثی نیست و عامل غالب آن مواجهه‌ی محیطی است. با این حال جهش ارثی ژن BAP1 شناخته شده که خطر مزوتلیوما، ملانوم چشمی و چند سرطان دیگر را بالا می‌برد. نشانه‌های هشداردهنده برای این زمینه، بروز بیماری در سن نسبتاً پایین بدون سابقه‌ی روشن تماس با آزبست، یا تجمع این سرطان‌ها در یک خانواده است.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری مؤثری برای مزوتلیوما وجود ندارد، حتی در کسانی که سابقه‌ی تماس شغلی با آزبست دارند. نه تصویربرداری دوره‌ای و نه نشانگرهای خونی توانسته‌اند در این گروه مرگ‌ومیر را کم کنند. آنچه اهمیت دارد ثبت سابقه‌ی شغلی است: اگر سال‌ها در ساخت‌وساز، عایق‌کاری، کارخانه‌ی لوله‌ی سیمانی یا لنت ترمز کار کرده‌اید، این را به پزشکتان بگویید — همین یک جمله می‌تواند مسیر بررسی تنگی نفس را عوض کند.
روش‌های تشخیص
سی‌تی اسکن قفسه‌ی سینه
تخلیه و بررسی مایع پلور — اغلب به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست
از دست رفتن BAP1 در نمونه — در تفکیک مزوتلیوما از واکنش‌های خوش‌خیم پرده
مزوتلین سرم — ارزش محدود و بیشتر برای پیگیری
PD-L1 — در انتخاب ایمونوتراپی
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی بر پایه‌ی گستردگی درگیری پرده‌ی جنب، نفوذ به ریه، دیافراگم و دیواره‌ی قفسه‌ی سینه، و درگیری گره‌های لنفاوی انجام می‌شود. ویژگی دشوار این بیماری این است که برخلاف تومورهای توده‌ای، مزوتلیوما مانند یک لایه روی پرده رشد می‌کند و مرزهایش در تصویربرداری به‌روشنی دیده نمی‌شود؛ به همین دلیل تعیین مرحله اغلب دقیق نیست و ارزیابی جراحی گاهی لازم می‌شود. نوع سلولی — اپیتلیوئید در برابر سارکوماتوئید — در این بیماری دست‌کم به اندازه‌ی مرحله بر مسیر بیماری اثر می‌گذارد.
تخلیه‌ی مایع و چسباندن پرده‌ی جنب برای کنترل تنگی نفس
مراقبت تسکینی و کنترل درد
پیش‌آگهی
باید صادق بود: مزوتلیوما بیماری دشواری است و پیش‌آگهی آن به‌طور کلی نامساعد است. دو عامل بیش از همه تفاوت می‌سازند: نوع سلولی، که شکل اپیتلیوئید وضعیت به‌مراتب بهتری از سارکوماتوئید دارد، و توان عمومی بیمار. نکته‌ی امیدبخش سال‌های اخیر، ورود ایمونوتراپی است که در بخشی از بیماران — به‌ویژه در انواع غیراپیتلیوئید که به شیمی‌درمانی کمتر پاسخ می‌دادند — تصویر را تغییر داده است.
پیشگیری
این سرطان تقریباً به‌طور کامل قابل پیشگیری است، چون علتش شناخته شده است: آزبست. کنترل مواجهه‌ی شغلی، استفاده از تجهیزات حفاظتی، و دست‌نزدن به عایق‌های قدیمی هنگام تخریب یا بازسازی ساختمان، اقدام‌های اصلی‌اند. نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود تماس خانوادگی است: گرد آزبست روی لباس کار به خانه می‌آید و اعضای خانواده را هم در معرض می‌گذارد؛ تعویض و شستشوی جداگانه‌ی لباس کار اهمیت واقعی دارد.
پیگیری پس از درمان
پیگیری با تصویربرداری دوره‌ای و ارزیابی نشانه‌ها انجام می‌شود. در این بیماری، کنترل نشانه‌ها از همان ابتدا هم‌وزن درمان ضدتومور اهمیت دارد: تجمع مایع پلور که تنگی نفس می‌سازد قابل مدیریت است، و درد قفسه‌ی سینه روش‌های اختصاصی دارد. ورود زودهنگام تیم مراقبت تسکینی در این بیماری، به‌طور مشخص کیفیت زندگی را بهتر می‌کند و نباید به مراحل پایانی موکول شود.
