هر خونریزی واژینال پس از یائسگی — بررسی لازم است، هر چقدر هم کم
خونریزی پس از نزدیکی که تکرار می‌شود
درد پهلو همراه با کاهش ادرار — احتمال انسداد حالب، بررسی فوری
خونریزی شدید و بندنیامدنی — اورژانس
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان دهانه‌ی رحم در میان سرطان‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد: تقریباً همیشه علتش را می‌دانیم، سال‌ها پیش از سرطان شدن قابل دیدن است، و هم واکسن دارد و هم آزمون غربالگری مؤثر. کمتر سرطانی این سه را با هم دارد.
نمودار: دکتر سرطان
ویروسی که تقریباً همه می‌گیرند
ویروس پاپیلومای انسانی بسیار شایع است و بخش بزرگی از افراد در طول زندگی به آن آلوده می‌شوند. در اکثریت قاطع موارد، سیستم ایمنی طی یکی دو سال خودش ویروس را پاک می‌کند و هیچ اتفاقی نمی‌افتد.
مسئله وقتی شروع می‌شود که عفونت با یک نوع پرخطر سال‌ها پایدار بماند. در این حالت سلول‌های دهانه‌ی رحم به‌تدریج تغییر می‌کنند. این تغییر آهسته است — معمولاً سال‌ها تا یک دهه — و همین فاصله‌ی طولانی است که غربالگری را ممکن می‌کند. پس داشتن HPV به معنای داشتن سرطان نیست؛ به معنای این است که پیگیری لازم است.
غربالگری، سرطان را پیدا نمی‌کند — از آن جلوگیری می‌کند
این تفاوت ظریف ولی مهم است. ماموگرافی سرطان پستان را زودتر پیدا می‌کند؛ پاپ اسمیر کار دیگری می‌کند: تغییرات سلولی را پیش از سرطان شدن نشان می‌دهد، و برداشتن همان ضایعه مانع از بروز سرطان می‌شود.
یعنی غربالگری منظم نه‌تنها بقا را بهتر می‌کند، بلکه می‌تواند اصلاً نگذارد بیماری اتفاق بیفتد. به همین دلیل بیشترین بار این سرطان امروز بر دوش کسانی است که به هر دلیل — دسترسی، آگاهی، یا شرم — غربالگری نشده‌اند.
واکسن و غربالگری، جایگزین هم نیستند
واکسن HPV در برابر خطرناک‌ترین نوع‌های ویروس محافظت می‌کند و بیشترین سودش وقتی است که پیش از مواجهه زده شود. اما همه‌ی نوع‌ها را پوشش نمی‌دهد.
نتیجه‌ی عملی روشن است: کسی که واکسن زده، باز هم باید غربالگری را ادامه دهد. و کسی که واکسن نزده، غربالگری برایش از هر کس دیگری مهم‌تر است.
حفظ باروری در موارد زودهنگام
در ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان‌های بسیار کوچک، درمان می‌تواند به برداشتن یک مخروط کوچک از دهانه‌ی رحم محدود شود و رحم سر جایش بماند. این یعنی امکان بارداری بعدی حفظ می‌شود — هرچند چنین بارداری‌هایی مراقبت بیشتری می‌خواهند.
اگر جوان هستید و فرزندآوری برایتان مطرح است، این پرسش را پیش از شروع هر درمانی مطرح کنید. بعد از شروع، بعضی گزینه‌ها دیگر روی میز نیستند.
نام‌های دیگر
Cervical Cancer
سرطان سرویکس
سرطان گردن رحم
کد ICD-10
C53
نوع بافت‌شناسی
کارسینوم سلول سنگفرشی — بیشترین سهم
آدنوکارسینوم — سهم رو به افزایش، و در پاپ اسمیر سخت‌تر دیده می‌شود
کارسینوم آدنواسکواموس
نشانه‌ها
خونریزی غیرطبیعی واژینال، به‌ویژه پس از نزدیکی
خونریزی میان دو قاعدگی یا قاعدگی طولانی‌تر از معمول
خونریزی پس از یائسگی
ترشح واژینال غیرمعمول یا بدبو
درد لگن
در مراحل اولیه اغلب هیچ نشانه‌ای ندارد
عوامل خطر
عفونت پایدار با ویروس پاپیلومای انسانی پرخطر — علت اصلی
نکردن غربالگری منظم — مهم‌ترین عامل قابل تغییر
سیگار
ضعف سیستم ایمنی، از جمله عفونت HIV
مصرف طولانی‌مدت قرص‌های پیشگیری از بارداری
تعداد بالای زایمان
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
سرطان دهانه‌ی رحم یک بیماری ارثی نیست و این تفاوت مهمی با سرطان پستان و تخمدان دارد. علت آن عفونت پایدار با ویروس پاپیلومای انسانی است، نه جهش ژنی که از والدین به فرزند می‌رسد. پس داشتن مادر یا خواهر مبتلا، به‌خودی‌خود خطر ارثی نمی‌سازد. آنچه اهمیت دارد و گاهی در خانواده مشترک است، الگوی انجام‌ندادن غربالگری است — و این چیزی است که می‌توان تغییرش داد.
غربالگری
این سرطان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های غربالگری در تاریخ پزشکی است. جایی که برنامه‌ی منظم پاپ اسمیر اجرا شده، شمار موارد به‌شدت کاهش یافته است. دلیل این موفقیت در خود بیماری نهفته است: تغییرات سلولی سال‌ها پیش از تبدیل شدن به سرطان قابل دیدن‌اند، و برداشتن همان ضایعه‌ی پیش‌سرطانی از بروز سرطان جلوگیری می‌کند. غربالگری معمولاً از حدود بیست‌ویک سالگی با پاپ اسمیر آغاز می‌شود و از حدود سی سالگی، آزمون HPV در کنار آن یا به‌جای آن به کار می‌رود که فاصله‌ی میان آزمون‌ها را طولانی‌تر می‌کند. زمان‌بندی دقیق را پزشک بر پایه‌ی سن و نتایج قبلی تعیین می‌کند.
نوع ویروس HPV — نوع‌های ۱۶ و ۱۸ بیشترین سهم را در بدخیمی دارند
PD-L1 — در انتخاب ایمونوتراپی در مراحل پیشرفته
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی این سرطان بر پایه‌ی نظام FIGO انجام می‌شود و امروز تصویربرداری و یافته‌های آسیب‌شناسی نیز در آن وارد شده است. مرز تعیین‌کننده، خروج بیماری از خود دهانه‌ی رحم است: تا وقتی محدود باشد، جراحی گزینه‌ی اصلی است و در ضایعات بسیار کوچک حتی می‌توان رحم را حفظ کرد. با گسترش به بافت کنار رحم یا دیواره‌ی لگن، ترکیب پرتودرمانی و شیمی‌درمانی جای جراحی را می‌گیرد — نه به این معنا که گزینه‌ی ضعیف‌تری است، بلکه چون در این مرحله مؤثرتر است.
ضایعات پیش‌سرطانی که در غربالگری پیدا و برداشته می‌شوند، عملاً به‌طور کامل درمان می‌شوند و هرگز به سرطان تبدیل نمی‌شوند. سرطان محدود به دهانه‌ی رحم نیز پیش‌آگهی بسیار خوبی دارد. با پیشرفت بیماری به لگن و فراتر از آن، درمان دشوارتر می‌شود. این شیب تند میان مرحله‌ها دقیقاً همان چیزی است که ارزش غربالگری را می‌سازد: تفاوت میان یک اقدام سرپایی کوتاه و یک دوره‌ی طولانی درمان، اغلب چند سال زودتر تشخیص دادن است.
پیشگیری
واکسن HPV مؤثرترین اقدام پیشگیرانه است و بیشترین سود را وقتی دارد که پیش از شروع فعالیت جنسی زده شود، هرچند در سنین بالاتر هم سود دارد. واکسن جای غربالگری را نمی‌گیرد؛ این دو مکمل یکدیگرند، چون واکسن همه‌ی انواع ویروس را پوشش نمی‌دهد. ترک سیگار نیز خطر را کم می‌کند. برای تصمیم درباره‌ی واکسن و سن مناسب آن، با پزشک زنان مشورت کنید.
پیگیری پس از درمان
پیگیری با معاینه و آزمون‌های سلولی و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود و چند سال ادامه دارد. در کسانی که درمان حفظ‌کننده‌ی باروری داشته‌اند، پیگیری دقیق‌تر است و بارداری‌های بعدی نیاز به مراقبت ویژه دارند. پس از پرتودرمانی لگن، خشکی و تنگی واژن از عوارض شایع و قابل مدیریت است؛ این موضوع در معاینه اغلب پرسیده نمی‌شود، ولی درمان‌های ساده و مؤثری دارد و ارزش مطرح کردنش را دارد.
