خون در ادرار، حتی یک‌بار و حتی اگر خودبه‌خود قطع شود — بررسی لازم است
درد پهلوی شدید و ناگهانی همراه با تب
توده‌ی تازه و قابل لمس در پهلو
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان کلیه در سال‌های اخیر چهره‌اش عوض شده، و علتش تغییر خود بیماری نیست — تغییر این است که چقدر زود پیدایش می‌کنیم.
نمودار: دکتر سرطان
تصویر کلاسیکی که دیگر رایج نیست
در کتاب‌های قدیمی، سرطان کلیه با سه نشانه معرفی می‌شد: خون در ادرار، درد پهلو، و توده‌ی قابل لمس. امروز این سه‌تایی کم دیده می‌شود، چون وقتی هر سه با هم باشند بیماری معمولاً پیشرفته است.
در عوض، بخش بزرگی از سرطان‌های کلیه امروز هنگام سونوگرافی یا سی‌تی‌ای پیدا می‌شوند که به دلیل کاملاً دیگری انجام شده — درد شکم، سنگ کلیه، یا حتی یک بررسی معمول. این یعنی تومور در اندازه‌ی کوچک و پیش از هر نشانه‌ای دیده می‌شود، و همین بهترین حالت ممکن است.
حفظ کلیه، نه برداشتن آن
زمانی پاسخ استاندارد به تومور کلیه، برداشتن کل کلیه بود. امروز در تومورهای کوچک — به‌ویژه زیر چهار سانتی‌متر — رویکرد ترجیحی برداشتن خودِ تومور و حفظ بقیه‌ی کلیه است.
دلیلش فقط احتیاط نیست؛ نگه داشتن بافت کلیه در بلندمدت خطر نارسایی کلیه را کم می‌کند و همین بر سلامت قلب و عروق هم اثر می‌گذارد. در برخی بیماران مسن با تومور بسیار کوچک، حتی گزینه‌ی پایش منظم بدون جراحی فوری مطرح می‌شود.
چرا شیمی‌درمانی معمول اینجا کارساز نیست
سرطان کلیه به شیمی‌درمانی کلاسیک پاسخ خوبی نمی‌دهد. این برای سال‌ها بیماری را در مرحله‌ی پیشرفته دشوار کرده بود. تغییر بزرگ از جای دیگری آمد: داروهای هدفمند که رگ‌رسانی تومور را مختل می‌کنند، و ایمونوتراپی که سیستم ایمنی را به تومور حساس می‌کند. سرطان کلیه یکی از بیماری‌هایی است که ایمونوتراپی در آن بیشترین تأثیر را نشان داده است.
نکته‌ای درباره‌ی خون در ادرار
خون در ادرار می‌تواند علت‌های خوش‌خیم فراوانی داشته باشد — عفونت، سنگ، بزرگی پروستات. اما قاعده در بزرگسال یکی است: حتی یک‌بار دیدن خون در ادرار، حتی اگر بدون درد باشد و خودبه‌خود قطع شود، بررسی می‌خواهد. قطع شدنش نشانه‌ی برطرف شدن علت نیست.
نام‌های دیگر
Kidney Cancer
Renal Cell Carcinoma
کارسینوم سلول کلیوی
کد ICD-10
C64
نوع بافت‌شناسی
کارسینوم سلول شفاف — بیشترین سهم
کارسینوم پاپیلاری
کارسینوم کروموفوب
انکوسیتوما — خوش‌خیم ولی در تصویربرداری شبیه سرطان
نشانه‌ها
اغلب هیچ نشانه‌ای ندارد و اتفاقی کشف می‌شود
خون در ادرار
درد مبهم و پایدار در پهلو
توده‌ی قابل لمس در پهلو یا شکم
کاهش وزن، تب بی‌دلیل و خستگی
کم‌خونی یا بالا رفتن کلسیم خون
عوامل خطر
سیگار
چاقی
فشار خون بالای کنترل‌نشده
دیالیز طولانی‌مدت و بیماری کیستیک اکتسابی کلیه
سابقه‌ی خانوادگی سرطان کلیه
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
بیشتر موارد ارثی نیستند، ولی چند سندرم شناخته‌شده وجود دارد که سرطان کلیه بخشی از آن‌هاست: بیماری فون‌هیپل-لیندا، سندرم برت-هوگ-دوبه، و لیومیوماتوز ارثی. نشانه‌های هشداردهنده برای زمینه‌ی ارثی این‌هاست: سن پایین هنگام تشخیص، درگیری هر دو کلیه، چند تومور هم‌زمان، یا سابقه‌ی خانوادگی نزدیک. در این موارد مشاوره‌ی ژنتیک هم برای بیمار و هم برای بستگان ارزش دارد.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری همگانی برای سرطان کلیه وجود ندارد، چون در جمعیت عمومی به‌اندازه‌ی کافی شایع نیست که سود غربالگری بر زیان آن بچربد. نکته‌ی جالب اینجاست که با گسترش استفاده از سونوگرافی و سی‌تی برای شکایات دیگر، بخش بزرگی از سرطان‌های کلیه امروز به‌طور اتفاقی و در مرحله‌ی کوچک کشف می‌شوند — نوعی غربالگری ناخواسته. برای افراد دارای سندرم ارثی شناخته‌شده، برنامه‌ی پایش منظم تعریف شده است.
روش‌های تشخیص
سی‌تی اسکن شکم با کنتراست
سونوگرافی کلیه
ام‌آر‌آی در موارد نامشخص یا نارسایی کلیه
آزمایش‌های عملکرد کلیه
نمونه‌برداری سوزنی — نه همیشه لازم
نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی
PD-L1 — در انتخاب ایمونوتراپی
جهش VHL — در شکل سلول شفاف و در بررسی زمینه‌ی ارثی
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی بر پایه‌ی اندازه‌ی تومور و میزان خروج آن از کلیه انجام می‌شود. دو نکته‌ی اختصاصی دارد: تومور کلیه گرایش ویژه‌ای به رشد درون ورید کلیه و حتی ورید بزرگ زیرین دارد، و این وضعیت لزوماً به معنای انتشار دوردست نیست و همچنان ممکن است قابل جراحی باشد. نکته‌ی دوم اینکه اندازه‌ی چهار سانتی‌متر مرز مهمی است؛ زیر آن، برداشتن بخشی از کلیه و حفظ بقیه‌ی آن معمولاً ممکن است.
تومورهای کوچک و محدود به کلیه پیش‌آگهی بسیار خوبی دارند و در بسیاری از موارد با جراحی درمان می‌شوند. نکته‌ی امیدبخش این بیماری در سال‌های اخیر مربوط به مراحل پیشرفته است: سرطان کلیه به شیمی‌درمانی کلاسیک پاسخ خوبی نمی‌دهد و همین مدت‌ها آن را بیماری دشواری کرده بود، ولی ایمونوتراپی و داروهای هدفمند تصویر مرحله‌ی پیشرفته را به‌طور معناداری تغییر داده‌اند.
پیشگیری
ترک سیگار، حفظ وزن مناسب و کنترل فشار خون سه عامل قابل تغییر شناخته‌شده‌اند. کنترل فشار خون سود دوگانه دارد، چون هم خطر این سرطان را کم می‌کند و هم از خود کلیه محافظت می‌کند.
پیگیری پس از درمان
پیگیری با تصویربرداری دوره‌ای و آزمایش عملکرد کلیه انجام می‌شود و مدتش به مرحله‌ی بیماری بستگی دارد. در کسانی که کلیه‌ای برداشته شده، مراقبت از کلیه‌ی باقی‌مانده بخش مهمی از پیگیری است: کنترل فشار خون و قند، پرهیز از داروهای آسیب‌رسان به کلیه مانند مصرف طولانی مسکن‌های غیراستروئیدی، و آب کافی.
