ماموگرافی

مؤثرترین ابزار غربالگری سرطان پستان؛ چطور انجام می‌شود، چه روزی برویم، چرا دئودورانت نزنیم و نتیجه‌ی BI-RADS یعنی چه.

غیرتهاجمی

این آزمایش بدون سوزن، برش یا بیهوشی انجام می‌شود و دردی ندارد.

ماموگرافی از معدود آزمون‌هایی است که نشان داده شده مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پستان را کم می‌کند. کارش پیدا کردن تغییری است که هنوز لمس نمی‌شود.

ماموگرافی چطور انجام می‌شود
نمودار: دکتر سرطان

چرا دئودورانت نزنیم

ذرات فلزی ریز در دئودورانت، پودر و اسپری روی تصویر به‌شکل نقطه‌های سفید دیده می‌شوند — شبیه میکروکلسیفیکاسیون، که یکی از نشانه‌های مهم است. نتیجه‌اش یا تصویر مبهم است یا فراخوانی بی‌جا برای بررسی بیشتر. این توصیه‌ی سلیقه‌ای نیست.

BI-RADS یعنی چه

رادیولوژیست نتیجه را در نظامی به نام BI-RADS دسته‌بندی می‌کند، از ۰ تا ۶. عددهای پایین یعنی طبیعی یا خوش‌خیم، و عددهای بالاتر یعنی احتمال بدخیمی بیشتر است و بررسی لازم دارد. عدد ۰ به معنای بد بودن نیست؛ یعنی تصویر کافی نبوده و تصویر یا آزمون بیشتری لازم است. اگر عددی روی برگه‌تان هست و معنایش را نمی‌دانید، پرسیدنش از پزشک بجاست.

فراخوانده شدن، معنای سرطان ندارد

بخشی از زنانی که غربالگری می‌شوند برای تصویر یا سونوگرافی بیشتر فراخوانده می‌شوند، و در بیشترشان چیزی پیدا نمی‌شود. فراخوان یعنی «این ناحیه واضح نیست، دقیق‌تر نگاه کنیم» — نه «سرطان پیدا شد».

پستان متراکم

اگر در گزارشتان نوشته شده پستان متراکم است، این خودش بیماری نیست و شایع است. دو پیامد دارد: حساسیت ماموگرافی در این بافت کمتر می‌شود، و تراکم بالا خودش کمی خطر را افزایش می‌دهد. در این حالت پزشک ممکن است سونوگرافی را به برنامه اضافه کند.

نام‌های دیگر

  • Mammography
  • Mammogram
  • ماموگرام

چه چیزی را نشان می‌دهد

تصویر پرتوی ایکس از بافت پستان که توده‌ها، تغییرات ساختاری و رسوب‌های ریز کلسیم (میکروکلسیفیکاسیون) را نشان می‌دهد. توانایی اصلی‌اش این است که تغییرات را پیش از آنکه در معاینه لمس شوند پیدا می‌کند — و همین است که غربالگری را مؤثر می‌کند.

برای تشخیص چه سرطان‌هایی

چطور انجام می‌شود

می‌ایستید و پستان روی صفحه‌ای قرار می‌گیرد، بعد صفحه‌ی دیگری آن را برای چند ثانیه می‌فشارد و تصویر گرفته می‌شود. معمولاً دو نما از هر پستان گرفته می‌شود. فشردن ناخوشایند است ولی لازم: بافت را نازک و یکنواخت می‌کند تا هم تصویر روشن‌تر شود و هم پرتوی کمتری لازم باشد.

آمادگی پیش از انجام

  • اگر هنوز قاعده می‌شوید، هفته‌ی اول پس از پایان قاعدگی وقت بگیرید — پستان کم‌دردتر است
  • روز آزمون دئودورانت، پودر، لوسیون یا اسپری روی سینه و زیر بغل نزنید
  • تصاویر ماموگرافی قبلی را همراه ببرید
  • اگر پروتز پستان دارید، پیش از وقت‌گیری بگویید

مدت انجام

کل کار ده تا بیست دقیقه؛ هر تصویر چند ثانیه.

خطرات و عوارض

  • پرتوی ایکس با دوز بسیار پایین — سودش در غربالگری از خطرش بیشتر است
  • درد یا ناراحتی گذرا هنگام فشردن
  • نتیجه‌ی مثبت کاذب که به بررسی بیشتر و اضطراب می‌انجامد
  • نتیجه‌ی منفی کاذب، به‌ویژه در پستان متراکم

نتیجه چه زمانی آماده می‌شود

معمولاً چند روز کاری. در مراکز غربالگری ممکن است بیشتر طول بکشد.

دقت و محدودیت‌ها

ماموگرافی بهترین ابزار غربالگری پستان است ولی کامل نیست. در پستان متراکم — که در زنان جوان‌تر شایع‌تر است — بافت غده‌ای در تصویر سفید دیده می‌شود و توده هم سفید است، پس ممکن است پنهان بماند؛ در این موارد سونوگرافی یا ام‌آر‌آی به آن اضافه می‌شود. از سوی دیگر یافته‌ی مشکوکی که سرطان نیست هم شایع است و به بررسی بیشتر می‌انجامد. نتیجه‌ی طبیعی، سرطان پستان را برای همیشه رد نمی‌کند؛ تغییر تازه در پستان را حتی با ماموگرافی طبیعیِ اخیر هم باید بررسی کرد.

منابع و مطالعه‌ی بیشتر

این منابع به زبان انگلیسی‌اند و برای مطالعه‌ی تخصصی‌تر آورده شده‌اند.

بیشتر بخوانید

بازخورد