تنگی نفس، ورم صورت و گردن با برجستگی رگ‌های سینه — احتمال سندرم ورید اجوف فوقانی، اورژانس است
تب بالای ۳۸ درجه در هفته‌ی پس از شیمی‌درمانی — همان شب به اورژانس
درد شدید و تازه‌ی کمر با ضعف یا بی‌حسی پا — احتمال فشار روی نخاع، اورژانس است
کاهش سریع ادرار با تهوع و ضعف پس از شروع درمان — احتمال سندرم لیز تومور
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
لنفوم سرطان دستگاه لنفاوی است — شبکه‌ای از غدد و مجاری که بخشی از سیستم ایمنی بدن‌اند. چون این شبکه در سراسر بدن پخش است، لنفوم می‌تواند تقریباً هر جایی ظاهر شود، و همین تشخیصش را در آغاز سخت می‌کند.
نمودار: دکتر سرطان
غده‌ی متورم، کِی نگران‌کننده است
تورم غدد لنفاوی بسیار شایع است و تقریباً همیشه علت خوش‌خیم دارد: عفونت گلو، سرماخوردگی، عفونت دندان. غده‌ای که با عفونت متورم می‌شود معمولاً دردناک است و ظرف دو تا سه هفته کوچک می‌شود.
الگویی که بررسی می‌خواهد فرق دارد: غده‌ی بدون درد، سفت، که کوچک نمی‌شود یا بزرگ‌تر می‌شود و بیش از چند هفته می‌ماند — به‌ویژه اگر با تب، تعریق شبانه یا کاهش وزن همراه باشد.
نشانه‌های B
سه نشانه در لنفوم اهمیت ویژه دارند و در گزارش پزشکی با حرف B مشخص می‌شوند: تب بی‌علت، تعریق شبانه‌ی فراوان، و کاهش وزن قابل توجه. اگر روی برگه‌ی خود «مرحله IIB» دیدید، آن B یعنی این نشانه‌ها وجود دارند — و همین بر انتخاب شدت درمان اثر می‌گذارد. تعریق شبانه‌ی معنادار در این بستر یعنی خیس شدن لباس و ملحفه، نه گرمای معمولی شب.
نمونه‌برداری کامل، نه سوزنی
برای تشخیص لنفوم، پاتولوژیست باید ساختار کلی غده را ببیند، نه فقط چند سلول. به همین دلیل در بیشتر موارد برداشتن کل غده‌ی لنفاوی ترجیح داده می‌شود و نمونه‌برداری سوزنی ممکن است کافی نباشد. اگر شنیدید «باید غده را کامل دربیاوریم»، این احتیاط اضافه نیست؛ لازمه‌ی تعیین زیرگونه است — و زیرگونه، درمان را انتخاب می‌کند.
مرحله‌ی IV در اینجا معنای متفاوتی دارد
در تومورهای جامد، مرحله‌ی ۴ معمولاً یعنی هدف درمان از ریشه‌کنی به کنترل تغییر می‌کند. در لنفوم این‌طور نیست. بسیاری از لنفوم‌ها حتی در مرحله‌ی IV با هدف ریشه‌کنی درمان می‌شوند و بخش قابل توجهی از بیماران بهبود کامل پیدا می‌کنند. اگر عدد مرحله را شنیدید و ترسیدید، این نکته را از پزشکتان بپرسید — در این بیماری عدد، همان چیزی را نمی‌گوید که در بقیه می‌گوید.
و دقیقاً چون بسیاری از بیماران لنفوم بهبود کامل پیدا می‌کنند و ده‌ها سال زندگی می‌کنند، یک نکته‌ی بلندمدت اهمیت پیدا می‌کند: رژیم‌های رایج این بیماری اغلب آنتراسایکلین دارند و در درگیری مدیاستن، پرتوی قفسه‌ی سینه هم مطرح است — دو عاملی که اثر قلبی‌شان می‌تواند سال‌ها پس از پایان درمان ظاهر شود. خلاصه‌ی درمانتان را نگه دارید و به هر پزشک قلبی که می‌بینید بگویید، حتی بیست سال بعد.
نام‌های دیگر
Lymphoma
لنفوم هوچکین
لنفوم غیرهوچکین
NHL
کد ICD-10
C81–C85
نوع بافت‌شناسی
لنفوم هوچکین — با سلول رید-اشترنبرگ شناخته می‌شود
لنفوم غیرهوچکین منتشر سلول B بزرگ (DLBCL) — تهاجمی و شایع
لنفوم فولیکولار — کندرشد
ده‌ها زیرگونه‌ی دیگر با رفتار متفاوت
نشانه‌ها
تورم بدون درد غدد لنفاوی گردن، زیر بغل یا کشاله‌ی ران
تعریق شبانه‌ی فراوان که لباس را خیس می‌کند
تب بی‌علت روشن که می‌آید و می‌رود
کاهش وزن بی‌دلیل
خستگی مداوم
خارش سراسری بدن بدون بثورات
احساس پُری یا تنگی نفس در صورت درگیری قفسه‌ی سینه
عوامل خطر
سرکوب سیستم ایمنی؛ پیوند عضو یا HIV
عفونت‌های ویروسی مانند اپشتین-بار
بیماری‌های خودایمنی
برخی تماس‌های شغلی با آفت‌کش و حلال
سابقه‌ی پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی قبلی
افزایش سن — هرچند هوچکین در جوانان هم شایع است
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
لنفوم معمولاً ارثی نیست. سابقه‌ی خانوادگی خطر را اندکی بالا می‌برد ولی الگوی ارثی روشنی در بیشتر موارد وجود ندارد. آنچه بیشتر نقش دارد وضعیت سیستم ایمنی است.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری برای لنفوم وجود ندارد و آزمون غربالگری مؤثری هم شناخته نشده است. آنچه جایش را می‌گیرد، توجه به نشانه‌های پایدار است: غده‌ی لنفاوی متورم که چند هفته می‌ماند، به‌ویژه اگر بدون درد باشد و همراه تب، تعریق شبانه یا کاهش وزن.
بازآرایی MYC و BCL2 — در برخی زیرگونه‌ها پیش‌آگهی را عوض می‌کند
مرحله‌بندی
لنفوم نظام مرحله‌بندی خودش را دارد که «آن آربور» نام دارد و با اعداد رومی I تا IV بیان می‌شود، نه ۰ تا ۴. مرحله‌ی I یعنی یک ناحیه‌ی لنفاوی، مرحله‌ی II دو ناحیه یا بیشتر در یک سمت دیافراگم، مرحله‌ی III نواحی در هر دو سمت دیافراگم، و مرحله‌ی IV درگیری گسترده‌ی اندام‌هایی مانند مغز استخوان یا کبد. حروف A و B هم اضافه می‌شوند: B یعنی تب، تعریق شبانه یا کاهش وزن قابل توجه وجود دارد. برخلاف تومورهای جامد، مرحله‌ی بالا در لنفوم لزوماً به معنای پیش‌آگهی بد نیست.
لنفوم از درمان‌پذیرترین سرطان‌هاست و بخشی از انواعش حتی در مرحله‌ی پیشرفته قابل ریشه‌کنی‌اند — چیزی که در تومورهای جامد کمتر رخ می‌دهد. زیرگونه‌ی دقیق، سن، وضعیت عمومی و نشانگرهای آزمایشگاهی بیش از خودِ مرحله بر پیش‌آگهی اثر دارند. انواع کندرشد ممکن است سال‌ها بی درمان فقط تحت نظر بمانند.
پیشگیری
راه پیشگیری ثابت‌شده‌ای وجود ندارد، چون بیشتر عوامل خطرش قابل تغییر نیستند. آنچه شدنی است: کنترل عفونت‌های مزمن، مدیریت درست بیماری‌های خودایمنی، و رعایت حفاظت در تماس شغلی با حلال و آفت‌کش.
پیگیری پس از درمان
پیگیری با معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری دوره‌ای انجام می‌شود. در انواع کندرشد، پیگیری ممکن است سال‌ها ادامه یابد بی آنکه درمانی لازم شود — رویکردی که «تحت نظر گرفتن» نام دارد و رها کردن نیست. عوارض دیررس درمان، از جمله اثر بر قلب، تیروئید، باروری و خطر سرطان دوم، هم بخشی از پیگیری بلندمدت‌اند.
منابع و مطالعه‌ی بیشتر
Adult Hodgkin Lymphoma Treatment — National Cancer Institute
Adult Non-Hodgkin Lymphoma Treatment — National Cancer Institute
این منابع به زبان انگلیسی‌اند و برای مطالعه‌ی تخصصی‌تر آورده شده‌اند.
