نشانه‌هایش مبهم‌اند ولی وجود دارند: نفخ مداوم، پُری زودرس و درد لگن که هفته‌ها ادامه دارد. آزمون غربالگری مؤثری برای آن وجود ندارد و همین، توجه به نشانه‌ها را مهم‌تر می‌کند.
نفخ یا بزرگی شکم که بیش از دو تا سه هفته هر روز ادامه دارد — بررسی لازم است
درد لگن پایدار همراه با سیری زودرس
بزرگ شدن سریع شکم همراه با تنگی نفس — بررسی فوری
خونریزی واژینال پس از یائسگی
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
درباره‌ی سرطان تخمدان جمله‌ای رایج است که بیش از آنکه کمک کند آسیب می‌زند: «قاتل خاموش». این بیماری کاملاً خاموش نیست. نشانه دارد، ولی نشانه‌هایش آن‌قدر معمولی‌اند که هم بیمار و هم گاهی پزشک آن‌ها را به چیز دیگری نسبت می‌دهند.
نمودار: دکتر سرطان
تفاوت در «مداوم بودن» است، نه در نوع نشانه
نفخ، پُری زودرس، درد لگن و تکرر ادرار — هر کدام به‌تنهایی در زندگی روزمره فراوان‌اند و تقریباً همیشه علت خوش‌خیمی دارند. آنچه این نشانه‌ها را قابل بررسی می‌کند، الگویشان است: اگر هر روز و برای بیش از دو تا سه هفته ادامه داشته باشند و تازه شروع شده باشند، دیگر الگوی سوءهاضمه یا نفخ معمولی نیست.
چرا آزمایش سالانه راه‌حل نیست
بسیاری تصور می‌کنند آزمایش خون CA 125 می‌تواند سرطان تخمدان را زودهنگام پیدا کند. مطالعات بزرگ این را آزمودند و نتیجه روشن بود: غربالگری با CA 125 و سونوگرافی در زنان بی‌نشانه، مرگ‌ومیر را کم نکرد.
دلیلش دو چیز است. این آزمایش در بسیاری از وضعیت‌های خوش‌خیم هم بالا می‌رود — اندومتریوز، فیبروم، حتی قاعدگی — و در بخشی از سرطان‌های واقعی طبیعی می‌ماند. پس هم اطمینان کاذب می‌دهد و هم نگرانی و جراحی بی‌مورد می‌سازد. این یعنی توجه به نشانه‌ها، امروز مؤثرتر از هر آزمایش دوره‌ای است.
آزمون ژنتیک برای همه‌ی بیماران
سهم زمینه‌ی ارثی در این سرطان بالاست. به همین دلیل توصیه‌ی امروزی این است که آزمون BRCA برای هر بیمار مبتلا به سرطان اپیتلیال تخمدان انجام شود، حتی اگر هیچ سابقه‌ی خانوادگی نداشته باشد.
این آزمون دو کار هم‌زمان می‌کند: انتخاب دارو را برای خودِ بیمار تغییر می‌دهد — داروهای مهارکننده‌ی PARP در بیماران دارای جهش اثر بیشتری دارند — و به خواهر، دختر و مادر امکان می‌دهد وضعیت خودشان را بدانند و از گزینه‌های کاهش خطر استفاده کنند. کمتر آزمونی هست که هم‌زمان به بیمار و به خانواده‌اش کمک کند.
چرا جراحی اینجا هم تشخیص است و هم درمان
در این بیماری، جراحی فقط برداشتن تومور نیست. جراح در همان عمل شکم را به‌طور منظم بررسی می‌کند و از نقاط مختلف نمونه برمی‌دارد، چون سلول‌های این سرطان می‌توانند روی سطح صفاق پخش شوند بدون آنکه توده‌ی قابل دیدنی بسازند. دقت و کامل بودن این جراحی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر نتیجه‌ی درمان است، و به همین دلیل انجام آن در مرکزی با تجربه‌ی جراحی سرطان زنان اهمیت دارد.
نام‌های دیگر
Ovarian Cancer
کارسینوم تخمدان
کد ICD-10
C56
نوع بافت‌شناسی
کارسینوم سروز درجه بالا — بیشترین سهم؛ بسیاری از آن‌ها در واقع از لوله‌ی رحمی آغاز می‌شوند
کارسینوم اندومتریوئید و سلول شفاف — گاهی همراه با اندومتریوز
تومورهای ژرم‌سل — در سنین جوانی، اغلب با پاسخ درمانی بسیار خوب
تومورهای استرومایی — می‌توانند هورمون بسازند
نشانه‌ها
نفخ مداوم یا بزرگ شدن شکم
احساس سیری زودرس و کاهش اشتها
درد یا فشار در لگن و پایین شکم
تکرر ادرار یا احساس فوریت ادرار
تغییر عادت اجابت مزاج
خستگی و کاهش وزن
عوامل خطر
سابقه‌ی خانوادگی سرطان تخمدان یا پستان
جهش‌های BRCA1 و BRCA2
سن بالا و یائسگی
نداشتن بارداری
اندومتریوز
چاقی
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
سهم ارثی در این سرطان بالاست — حدود یک‌پنجم موارد. جهش‌های BRCA1 و BRCA2 مهم‌ترین‌اند و سندرم لینچ نیز خطر را بالا می‌برد. به همین دلیل امروز توصیه می‌شود آزمون ژنتیک برای همه‌ی بیماران مبتلا به سرطان اپیتلیال تخمدان انجام شود، نه فقط آن‌ها که سابقه‌ی خانوادگی دارند. این آزمون دو کاربرد هم‌زمان دارد: راهنمای انتخاب دارو برای خودِ بیمار، و اطلاع‌رسانی به خواهران، دختران و مادر که می‌توانند از برنامه‌های کاهش خطر استفاده کنند.
غربالگری
هیچ آزمون غربالگری مؤثری برای سرطان تخمدان در زنان با خطر معمول وجود ندارد، و این را باید صریح گفت چون تصور خلافش رایج است. ترکیب آزمایش CA 125 و سونوگرافی در مطالعات بزرگ نتوانست مرگ‌ومیر را کم کند، ولی شمار زیادی نتیجه‌ی مثبت کاذب و جراحی بی‌مورد ساخت. پس آزمایش سالانه‌ی CA 125 در زن بی‌نشانه نه توصیه می‌شود و نه اطمینان‌بخش است. برای زنان دارای جهش BRCA یا سابقه‌ی خانوادگی قوی، مسیر متفاوت است و شامل مشاوره‌ی ژنتیک و گزینه‌های کاهش خطر می‌شود.
CA 125 — بیشتر برای پیگیری پاسخ به درمان تا تشخیص اولیه
BRCA1 و BRCA2 — تعیین‌کننده برای داروهای مهارکننده‌ی PARP
نقص ترمیم نوترکیبی همولوگ (HRD) — راهنمای انتخاب درمان نگه‌دارنده
HE4 — در کنار CA 125 در برخی مراکز
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی سرطان تخمدان یک تفاوت مهم با بیشتر سرطان‌ها دارد: مرحله معمولاً در جریان خودِ جراحی تعیین می‌شود، نه پیش از آن. جراح در همان عمل، شکم را به‌طور منظم بررسی می‌کند و از نقاط مختلف نمونه می‌گیرد. دلیلش الگوی انتشار این بیماری است؛ سلول‌ها می‌توانند در سطح صفاق پخش شوند بی‌آنکه توده‌ی بزرگی بسازند، و تصویربرداری این پخش‌شدگی ریز را همیشه نشان نمی‌دهد. کامل بودن این مرحله‌بندی جراحی بر انتخاب درمان بعدی اثر مستقیم دارد.
پیش‌آگهی این بیماری بیش از هر چیز به مرحله‌ی تشخیص بستگی دارد، و مشکل اینجاست که به دلیل مبهم بودن نشانه‌ها، بخش بزرگی از موارد در مرحله‌ی پیشرفته تشخیص داده می‌شوند. با این حال دو نکته‌ی مهم وجود دارد: این سرطان به شیمی‌درمانی پایه‌ی پلاتین معمولاً پاسخ خوبی می‌دهد، و داروهای نگه‌دارنده‌ی جدید فاصله‌ی میان پایان درمان و بازگشت بیماری را در بخشی از بیماران به‌طور معناداری طولانی‌تر کرده‌اند. تومورهای ژرم‌سل که در سنین جوانی دیده می‌شوند، گروه جداگانه‌ای با پیش‌آگهی بسیار خوب هستند.
پیشگیری
مصرف طولانی‌مدت قرص‌های پیشگیری از بارداری با کاهش قابل توجه خطر سرطان تخمدان همراه بوده است. بارداری و شیردهی نیز خطر را کم می‌کنند. در زنان دارای جهش BRCA، برداشتن پیشگیرانه‌ی تخمدان‌ها و لوله‌های رحمی پس از کامل شدن فرزندآوری، مؤثرترین اقدام شناخته‌شده است و باید با مشاوره‌ی ژنتیک و زنان تصمیم‌گیری شود.
پیگیری پس از درمان
پیگیری با معاینه‌ی بالینی، آزمایش CA 125 و تصویربرداری در صورت لزوم انجام می‌شود. در کسانی که پیش از یائسگی تخمدان‌هایشان برداشته شده، مدیریت نشانه‌های یائسگی زودرس و سلامت استخوان بخش جدی پیگیری است. بحث درباره‌ی باروری باید پیش از شروع درمان انجام شود، به‌ویژه در زنان جوان و در تومورهای ژرم‌سل که اغلب امکان حفظ باروری وجود دارد.
