هر لکه‌بینی یا خونریزی پس از یائسگی — بررسی لازم است، حتی اگر یک‌بار و بسیار کم باشد
خونریزی شدید و طولانی که با کم‌خونی همراه شده
درد لگن پایدار همراه با خونریزی غیرطبیعی
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان رحم در میان سرطان‌های زنان، بیشترین شانس تشخیص زودهنگام را دارد — نه به خاطر غربالگری، بلکه به خاطر یک نشانه‌ی روشن که به‌موقع دیده می‌شود، اگر جدی گرفته شود.
نمودار: دکتر سرطان
خونریزی پس از یائسگی هرگز طبیعی نیست
این جمله استثنا ندارد و ارزش دارد که دقیق گفته شود: پس از یائسگی، هر خونریزی یا لکه‌بینی — حتی یک‌بار، حتی به اندازه‌ی یک لکه — باید بررسی شود.
بیشتر وقت‌ها علت خوش‌خیم است: نازکی پوشش رحم، پولیپ، یا اثر داروها. اما این چیزی است که آزمون باید بگوید، نه حدس. بررسی معمولاً ساده است — سونوگرافی ترانس‌واژینال و در صورت لزوم نمونه‌برداری سرپایی — و همین قدم ساده، تفاوت میان بیماری محدود به رحم و بیماری پیشرفته را می‌سازد.
چرا وزن در این سرطان این‌قدر مهم است
پس از یائسگی، تخمدان‌ها دیگر استروژن نمی‌سازند، ولی بافت چربی می‌سازد. هرچه بافت چربی بیشتر باشد، پوشش داخلی رحم در معرض استروژن بیشتری است — و اگر پروژسترونی برای تعادل آن نباشد، این تحریک مداوم می‌تواند به رشد غیرطبیعی و در نهایت سرطان بینجامد.
این سازوکار توضیح می‌دهد چرا چاقی در این سرطان نه یک عامل خطر معمولی، بلکه مهم‌ترین عامل قابل تغییر است. و همین توضیح می‌دهد چرا استروژن در درمان جایگزینی هورمون، در زنی که رحمش را دارد، همیشه باید همراه پروژسترون باشد.
وقتی سرطان رحم نشانه‌ی چیز دیگری است
در زنان مبتلا به سندرم لینچ — یک بیماری ارثی که خطر چند سرطان را بالا می‌برد — سرطان رحم اغلب اولین سرطانی است که ظاهر می‌شود، حتی پیش از سرطان روده.
یعنی تشخیص این بیماری در سن نسبتاً پایین می‌تواند هشداری باشد که به کل خانواده مربوط است. به همین دلیل امروز بررسی نمونه از نظر نشانه‌های سندرم لینچ بخشی از کار معمول است. اگر مثبت باشد، هم پیگیری خود بیمار تغییر می‌کند و هم بستگان می‌توانند زودتر وارد برنامه‌ی پایش شوند.
همه‌ی تومورهای رحم شبیه هم نیستند
در سال‌های اخیر روشن شده که آنچه زیر میکروسکوپ یکسان به نظر می‌رسد، می‌تواند از نظر ژنتیکی کاملاً متفاوت باشد. برخی تومورها نیمرخی دارند که پیش‌آگهی بسیار خوبی نشان می‌دهد و برخی دیگر نیمرخ پرخطر.
نتیجه‌ی عملی این است که امروز بعضی بیماران درمان کمتری می‌گیرند — چون شواهد نشان می‌دهد نیازی ندارند — و بعضی درمان کامل‌تری. این دقیقاً همان چیزی است که «درمان شخصی‌سازی‌شده» معنی می‌دهد.
نام‌های دیگر
Endometrial Cancer
Uterine Cancer
سرطان آندومتر
سرطان پوشش داخلی رحم
کد ICD-10
C54
نوع بافت‌شناسی
کارسینوم اندومتریوئید — بیشترین سهم، وابسته به استروژن و کُندرشدتر
کارسینوم سروز — کم‌شمارتر ولی مهاجم‌تر
کارسینوم سلول شفاف
سارکوم رحم — بیماری جداگانه‌ای با رفتار متفاوت
نشانه‌ها
خونریزی واژینال پس از یائسگی — شایع‌ترین و مهم‌ترین نشانه
خونریزی نامنظم یا بسیار سنگین پیش از یائسگی
ترشح آبکی یا خونی
درد یا فشار در لگن
درد هنگام ادرار یا نزدیکی در مراحل پیشرفته‌تر
عوامل خطر
چاقی — مهم‌ترین عامل قابل تغییر
دیابت و مقاومت به انسولین
استروژن بدون پروژسترون در درمان جایگزینی هورمون
مصرف تاموکسیفن
سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
نداشتن بارداری، قاعدگی زودهنگام یا یائسگی دیررس
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
حدود سه تا پنج درصد موارد به سندرم لینچ برمی‌گردد، و این نکته‌ی مهمی دارد: در زنان مبتلا به سندرم لینچ، سرطان رحم اغلب نخستین سرطانی است که ظاهر می‌شود — پیش از سرطان روده. یعنی تشخیص آن می‌تواند هشدار زودهنگامی برای خود بیمار و کل خانواده باشد. به همین دلیل امروز توصیه می‌شود نمونه‌ی همه‌ی بیماران از نظر نقص پروتئین‌های ترمیم DNA بررسی شود، و در صورت مثبت بودن، مشاوره‌ی ژنتیک انجام گیرد.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری همگانی برای سرطان رحم وجود ندارد و لازم هم نیست، به دلیلی که در خود بیماری است: این سرطان معمولاً با خونریزی خودش را زود نشان می‌دهد و همین نقش غربالگری را ایفا می‌کند. آنچه جای غربالگری را می‌گیرد، جدی گرفتن آن نشانه است. برای زنان دارای سندرم لینچ وضعیت متفاوت است و برنامه‌ی پایش اختصاصی و گزینه‌های کاهش خطر برایشان تعریف شده است.
روش‌های تشخیص
سونوگرافی ترانس‌واژینال و اندازه‌گیری ضخامت پوشش رحم
نمونه‌برداری از پوشش داخلی رحم
هیستروسکوپی همراه با نمونه‌برداری
ام‌آر‌آی لگن
سی‌تی اسکن شکم و لگن
نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی
نقص پروتئین‌های ترمیم DNA و بی‌ثباتی ریزماهواره‌ای — هم برای سندرم لینچ و هم برای کاندید بودن ایمونوتراپی
جهش p53 — نشانه‌ی گروه پرخطرتر
جهش POLE — نشانه‌ی گروه با پیش‌آگهی بسیار خوب
گیرنده‌ی استروژن و پروژسترون — در انتخاب هورمون‌درمانی
مرحله‌بندی
مرحله‌بندی بر پایه‌ی نظام FIGO و عمدتاً در جریان جراحی تعیین می‌شود. تغییر مهم سال‌های اخیر این است که دیگر تنها به گستردگی تومور نگاه نمی‌شود؛ ویژگی‌های مولکولی نمونه نیز وارد تصمیم‌گیری شده است. دو تومور با ظاهر و مرحله‌ی یکسان می‌توانند بر پایه‌ی نیمرخ ژنتیکی‌شان دو رفتار کاملاً متفاوت داشته باشند، و همین امروز باعث می‌شود بعضی بیماران درمان کمتری بگیرند و بعضی بیشتر — هر دو بر پایه‌ی شواهد.
پیش‌آگهی این سرطان به‌طور کلی از بیشتر سرطان‌های زنان بهتر است، و دلیلش یک چیز ساده است: خونریزی، بیمار را زود به پزشک می‌رساند. بیشتر موارد در مرحله‌ای تشخیص داده می‌شوند که هنوز محدود به رحم است و با جراحی درمان می‌شود. شکل‌های سروز و سلول شفاف مهاجم‌ترند و نیاز به درمان کامل‌تری دارند. نکته‌ای که ارزش گفتن دارد این است که تأخیر در مراجعه پس از دیدن خونریزی، مهم‌ترین عاملی است که این پیش‌آگهی خوب را از بین می‌برد.
پیشگیری
حفظ وزن مناسب مؤثرترین اقدام است، چون بافت چربی پس از یائسگی خودش استروژن می‌سازد و همین محرک اصلی این سرطان است. کنترل دیابت سهم دارد. اگر درمان جایگزینی هورمون لازم است، استروژن در زنی که رحم دارد باید همراه با پروژسترون باشد. قرص‌های پیشگیری از بارداری با کاهش خطر همراه بوده‌اند. در زنان دارای سندرم لینچ، برداشتن پیشگیرانه‌ی رحم پس از کامل شدن فرزندآوری گزینه‌ی شناخته‌شده‌ای است.
پیگیری پس از درمان
پیگیری بیشتر بر معاینه‌ی بالینی و توجه به نشانه‌ها استوار است تا آزمایش‌های دوره‌ای. در زنان جوانی که تخمدان‌هایشان برداشته شده، یائسگی زودرس ایجاد می‌شود و مدیریت آن — از نشانه‌ها تا سلامت استخوان و قلب — بخشی از پیگیری است. در موارد بسیار منتخب و در زنان جوانی که هنوز فرزند نخواسته‌اند، درمان هورمونی با حفظ رحم مطرح می‌شود؛ این گزینه شرایط سخت‌گیرانه‌ای دارد و نیازمند پایش بسیار نزدیک است.
منابع و مطالعه‌ی بیشتر
Endometrial Cancer Treatment — National Cancer Institute
