ناتوانی کامل از بلع حتی آب یا بزاق — همان روز مراجعه کنید
استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری — اورژانس
سرفه یا خفگی هنگام بلع مایعات — احتمال ارتباط غیرطبیعی مری و نای
تب بالای ۳۸ درجه در هفته‌ی پس از شیمی‌درمانی — همان شب به اورژانس
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان مری در ایران و کشورهای اطراف دریای خزر شیوع بالاتری از میانگین جهانی دارد. نشانه‌ی کلیدی‌اش روشن است — اشکال در بلع — ولی مشکل این است که این نشانه دیر می‌آید.
نمودار: دکتر سرطان
چرا نشانه دیر ظاهر می‌شود
مری لوله‌ای کشسان است و می‌تواند تا حد زیادی تنگ شود بی آنکه بلع مختل شود. تا وقتی مجرا به اندازه‌ی کافی باز است، غذا می‌گذرد. نتیجه این است که وقتی بیمار متوجه می‌شود غذای جامد گیر می‌کند، تومور اغلب مدتی است رشد کرده.
الگویی که باید توجه را جلب کند، ترتیب است: اول گوشت و نان گیر می‌کند، بعد غذای نرم‌تر، و در نهایت مایعات. این پیشرفت تدریجی، از اسپاسم یا تنگی خوش‌خیم که معمولاً نوسان دارد، متفاوت است.
چای داغ، یک عامل خطر محلی
مطالعات در همین منطقه نشان داده‌اند که نوشیدن مکرر چای در دمای بسیار بالا با افزایش خطر سرطان سنگفرشی مری همراه است. سازوکار احتمالی، آسیب حرارتی مکرر به مخاط و التهاب مزمن است. این یکی از معدود عوامل خطری است که تغییرش هیچ هزینه‌ای ندارد: چای را چند دقیقه بگذارید بماند.
ریفلاکس مزمن و مری بارت
در بخش تحتانی مری، اسیدِ برگشتی سال‌ها می‌تواند پوشش طبیعی را به نوع دیگری تبدیل کند که «مری بارت» نام دارد. بارت خودش سرطان نیست، ولی زمینه‌ای است که آدنوکارسینوم از آن برمی‌خیزد. برای همین کسانی که سال‌ها ریفلاکس مقاوم دارند، کاندید ارزیابی و در صورت لزوم پایش دوره‌ای‌اند. این یکی از معدود مسیرهایی است که می‌شود پیش از سرطان مداخله کرد.
تغذیه بخشی از درمان است
بیمار سرطان مری اغلب پیش از شروع درمان هم وزن از دست داده، چون خوردن سخت شده. این کاهش وزن، تحمل درمان را پایین می‌آورد. به همین دلیل در بسیاری از موارد پیش از شروع درمان اصلی، برنامه‌ی تغذیه و گاهی راه کمکی برای غذا رساندن در نظر گرفته می‌شود. این نشانه‌ی وخامت نیست؛ آماده کردن بدن برای درمان است.
نام‌های دیگر
Esophageal Cancer
کارسینوم مری
کد ICD-10
C15
نوع بافت‌شناسی
کارسینوم سلول سنگفرشی — شایع‌تر در ایران و آسیای مرکزی
آدنوکارسینوم — بیشتر در یک‌سوم تحتانی، مرتبط با ریفلاکس
نشانه‌ها
اشکال در بلع، اول با غذای جامد و بعد با مایعات
احساس گیر کردن غذا پشت جناغ
درد هنگام بلع
کاهش وزن بی‌دلیل
گرفتگی صدا یا سرفه‌ی مزمن
استفراغ غذای هضم‌نشده
عوامل خطر
سیگار و قلیان
الکل
نوشیدن مکرر چای و نوشیدنی بسیار داغ
ریفلاکس مزمن و مری بارت
چاقی — بیشتر برای نوع آدنوکارسینوم
رژیم کم‌میوه و سبزی
سابقه‌ی خوردن مواد سوزاننده
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
ارثی بودن در این سرطان بسیار کم‌شمار است و عوامل محیطی نقش غالب دارند. ایران و کشورهای اطراف دریای خزر یکی از مناطق پرشیوع جهان برای نوع سنگفرشی‌اند و این بیش از ژنتیک، به الگوهای مصرف و محیط نسبت داده می‌شود.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری همگانی وجود ندارد. اما یک گروه پرخطر مشخص هست که پایش برایشان مطرح می‌شود: کسانی که مری بارت دارند — تغییری در پوشش مری که از ریفلاکس طولانی‌مدت می‌آید. در این افراد آندوسکوپی دوره‌ای انجام می‌شود تا تغییرات پیش‌سرطانی زود پیدا شوند. اگر سال‌هاست ریفلاکس مقاوم دارید، ارزیابی برای بارت را از پزشکتان بپرسید.
HER2 — در آدنوکارسینوم، کاندید بودن برای تراستوزوماب
PD-L1 — کاندید بودن برای ایمونوتراپی
MSI یا dMMR — پاسخ به ایمونوتراپی
مرحله‌بندی
مرحله‌ی ۰ محدود به لایه‌ی سطحی مخاط است. مرحله‌های ۱ و ۲ نفوذ تدریجی به لایه‌های عمیق‌تر دیواره و درگیری تعداد کمی گره لنفاوی را نشان می‌دهند، مرحله‌ی ۳ درگیری گسترده‌تر، و مرحله‌ی ۴ انتشار دوردست. عمق نفوذ در دیواره‌ی مری اهمیت ویژه‌ای دارد و سونوگرافی داخل مری یکی از راه‌های سنجش آن است. محل تومور در طول مری هم بر انتخاب درمان اثر می‌گذارد.
تشخیص در این سرطان اغلب دیر است، چون مری قابلیت اتساع دارد و تا وقتی بخش زیادی از مجرایش تنگ نشود، بلع مختل نمی‌شود. همین باعث می‌شود نشانه دیر ظاهر شود. پیش‌آگهی به مرحله‌ی تشخیص، نوع بافت‌شناسی و پاسخ به درمان پیش از جراحی بستگی دارد.
پیشگیری
ترک سیگار و قلیان، محدود کردن الکل، و پرهیز از نوشیدن چای و نوشیدنی بسیار داغ — این آخری در منطقه‌ی ما اهمیت ویژه دارد و اجازه دادن به نوشیدنی تا کمی خنک شود، کار ساده‌ای با سود واقعی است. درمان ریفلاکس مزمن و پیگیری مری بارت هم پیشگیرانه است.
پیگیری پس از درمان
پس از درمان، پیگیری با معاینه، تصویربرداری دوره‌ای و در موارد لازم آندوسکوپی انجام می‌شود. پایش وضعیت تغذیه اهمیت ویژه دارد: اگر بخشی از مری برداشته یا بازسازی شده باشد، الگوی غذا خوردن تغییر می‌کند و کاهش وزن پس از درمان شایع است. مشاوره‌ی تغذیه بخشی از پیگیری است، نه انتخابی.
