زخمی روی پوست که بیش از چهار هفته خوب نمی‌شود — بررسی لازم است
ضایعه‌ای که به‌سرعت طی چند هفته بزرگ می‌شود
ضایعه‌ی دردناک یا بی‌حس‌کننده روی صورت — ممکن است به عصب رسیده باشد
هر ضایعه‌ی پوستی تازه در فرد پیوند عضو گرفته
قابل پیگیری سرپایی
این وضعیت معمولاً با مراجعه‌ی برنامه‌ریزی‌شده به پزشک قابل بررسی است.
سرطان پوست غیرملانوم شایع‌ترین سرطان انسان است و در عین حال کم‌خطرترین. این ترکیب باعث می‌شود هر دو اشتباه رایج باشد: هم ترس بی‌جا، و هم بی‌اعتنایی چندساله.
نمودار: دکتر سرطان
دو نوع اصلی، دو رفتار متفاوت
کارسینوم سلول بازال بیشترین سهم را دارد و عملاً هرگز به اندام دور متاستاز نمی‌دهد. خطرش موضعی است: اگر سال‌ها رها شود، به آرامی گسترش می‌یابد و می‌تواند به غضروف، استخوان و عصب برسد — و چون بیشتر روی صورت رخ می‌دهد، همین گسترش موضعی می‌تواند بینی یا پلک را درگیر کند.
کارسینوم سلول سنگفرشی احتمال کم ولی واقعی انتشار به گره‌های لنفاوی دارد. محل ضایعه مهم است: روی لب و گوش رفتار مهاجم‌تری نشان می‌دهد.
نشانه‌ای که همه می‌شناسند ولی جدی نمی‌گیرند
ساده‌ترین قاعده این است: زخمی روی پوست که بیش از چهار هفته خوب نمی‌شود، باید دیده شود. پوست سالم زخمش را ظرف دو هفته می‌بندد.
الگوی فریبنده‌ی این سرطان همین است: ضایعه دلمه می‌بندد، بیمار فکر می‌کند دارد خوب می‌شود، بعد دلمه می‌افتد و دوباره خونریزی می‌کند. این چرخه‌ی «خوب شد و دوباره باز شد» نشانه است، نه بهبود.
گروهی که باید بیشتر مراقب باشد
کسانی که پیوند عضو گرفته‌اند و داروی سرکوب ایمنی می‌گیرند، خطر کارسینوم سلول سنگفرشی در آن‌ها ده‌ها برابر جمعیت عمومی است و رفتار بیماری هم مهاجم‌تر است.
برای این گروه، محافظت جدی از آفتاب و معاینه‌ی منظم پوست بخشی از مراقبت پس از پیوند است — نه یک توصیه‌ی جانبی. اگر پیوند عضو دارید و کسی این را به شما نگفته، خودتان مطرحش کنید.
آفتاب تجمعی است، نه لحظه‌ای
آسیب آفتاب روی هم جمع می‌شود و دهه‌ها بعد خود را نشان می‌دهد. به همین دلیل این سرطان‌ها بیشتر روی نواحی‌ای رخ می‌دهند که عمری در معرض بوده‌اند: صورت، گوش، پوست سر و پشت دست‌ها.
نتیجه‌ی عملی‌اش دو چیز است. اول اینکه محافظت در کودکی و جوانی بیشترین بازده را دارد. دوم اینکه هیچ‌وقت هم دیر نیست — کاهش مواجهه از امروز، بر ضایعات بعدی اثر می‌گذارد.
کارسینوم سلول سنگفرشی — دومین شکل؛ احتمال کم ولی واقعی متاستاز
کراتوز آکتینیک — ضایعه‌ی پیش‌سرطانی که می‌تواند به شکل سنگفرشی تبدیل شود
نشانه‌ها
برجستگی صدفی و براق با رگ‌های ریز روی سطح
زخمی که خوب نمی‌شود یا مکرر دلمه می‌بندد و باز می‌شود
لکه‌ی خشن، پوسته‌دار و قرمز که برنمی‌گردد
برجستگی سفت و زگیل‌مانند که بزرگ می‌شود
بیشتر در صورت، گوش، پوست سر، گردن و پشت دست‌ها
عوامل خطر
آفتاب تجمعی در طول سال‌ها — مهم‌ترین عامل
پوست، مو و چشم روشن و سابقه‌ی آفتاب‌سوختگی
سن بالا
سرکوب سیستم ایمنی، به‌ویژه پس از پیوند عضو
تماس با آرسنیک یا پرتودرمانی قبلی همان ناحیه
استفاده از سولاریوم
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
اکثریت قاطع موارد ارثی نیستند و حاصل مواجهه‌ی تجمعی با آفتاب‌اند. چند سندرم نادر وجود دارد که باید شناخته شوند: سندرم گورلین که با کارسینوم‌های سلول بازال متعدد در سنین پایین شناخته می‌شود، و زرودرما پیگمنتوزوم که در آن توانایی ترمیم آسیب اشعه‌ی فرابنفش مختل است و سرطان پوست از کودکی رخ می‌دهد. بروز چند سرطان پوست در سن پایین، نشانه‌ای برای بررسی این زمینه‌هاست.
غربالگری
غربالگری همگانی سرطان پوست در جمعیت عمومی توصیه‌ی قطعی ندارد. اما دو گروه وضعیت متفاوتی دارند و برایشان معاینه‌ی منظم پوست تعریف شده است: کسانی که پیوند عضو گرفته‌اند و داروی سرکوب ایمنی می‌گیرند — که خطر کارسینوم سلول سنگفرشی در آن‌ها ده‌ها برابر جمعیت عمومی است — و کسانی که سابقه‌ی سرطان پوست یا ضایعات پیش‌سرطانی متعدد دارند. برای بقیه، آشنایی با پوست خود و توجه به ضایعه‌ی تازه یا تغییرکرده کافی است.
روش‌های تشخیص
معاینه‌ی بالینی و درماتوسکوپی
نمونه‌برداری پوست
سی‌تی یا ام‌آر‌آی — تنها در موارد پیشرفته یا مشکوک به تهاجم عمقی
نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی
مسیر هجهاگ — هدف داروهای خوراکی در کارسینوم بازال پیشرفته
PD-L1 و بار جهشی بالا — در انتخاب ایمونوتراپی در موارد پیشرفته
مرحله‌بندی
بیشتر این سرطان‌ها هرگز به مرحله‌بندی رسمی نمی‌رسند، چون در همان مرحله‌ی موضعی برداشته می‌شوند. کارسینوم سلول بازال عملاً هیچ‌وقت به اندام دور نمی‌رود و آسیبش موضعی است — ولی همین آسیب موضعی روی صورت می‌تواند جدی باشد، چون اگر رها شود به غضروف، استخوان و عصب نفوذ می‌کند. کارسینوم سلول سنگفرشی احتمال کم ولی واقعی انتشار به گره‌های لنفاوی دارد و در آن مرحله‌بندی معنا پیدا می‌کند؛ عواملی مانند اندازه، عمق نفوذ، محل پرخطر (گوش و لب) و سرکوب ایمنی این احتمال را بالا می‌برند.
روش‌های درمان
برداشتن جراحی ضایعه
جراحی موس — برداشتن لایه‌لایه با بررسی هم‌زمان حاشیه
پیش‌آگهی این سرطان‌ها در مجموع بسیار خوب است و اکثریت قاطع با یک اقدام سرپایی به‌طور کامل درمان می‌شوند. آنچه ارزش تأکید دارد، دو استثناست: ضایعه‌ای که سال‌ها رها شده و روی صورت به بافت‌های عمقی نفوذ کرده، درمانش پیچیده و بازسازی‌اش دشوار می‌شود؛ و کارسینوم سلول سنگفرشی در فرد با سیستم ایمنی سرکوب‌شده، رفتار مهاجم‌تری دارد و نیازمند پیگیری نزدیک‌تر است.
پیشگیری
پرهیز از آفتاب شدید ساعات میانی روز، پوشش مناسب و کلاه لبه‌دار، و استفاده‌ی منظم از ضدآفتاب مؤثرترین اقدام‌اند. سولاریوم را باید کنار گذاشت. در کسانی که پیوند عضو گرفته‌اند، محافظت از آفتاب و معاینه‌ی منظم پوست بخشی از مراقبت روتین است و باید جدی گرفته شود.
پیگیری پس از درمان
کسی که یک سرطان پوست گرفته، احتمال بالاتری برای سرطان پوست دوم دارد — چون همان پوست، همان سال‌ها آفتاب خورده است. به همین دلیل پس از درمان، معاینه‌ی دوره‌ای پوست و آشنایی بیمار با نشانه‌های ضایعه‌ی تازه توصیه می‌شود. بررسی خودِ فرد در خانه، به‌ویژه نواحی پرمواجهه مانند صورت، گوش‌ها، پوست سر در افراد کم‌مو و پشت دست‌ها، ساده و مؤثر است.
