تراستوزوماب میتواند عملکرد پمپاژ بطن چپ را کاهش دهد، و این شناختهشدهترین عارضهی جدی آن است. دو تفاوت مهم با آنتراسایکلین دارد که هر دو به سود بیمارند: اثرش وابسته به دوز تجمعی نیست، و در بیشتر موارد با توقف بهموقع دارو برگشتپذیر است. به همین دلیل پایش منظم اکو در این دارو نه یک احتیاط اضافی، بلکه خودِ راهکار است — افت عملکرد پیش از هر نشانهای در اکو دیده میشود و همانجا قابل اقدام است. خطر وقتی بالاتر میرود که این دارو همراه یا بلافاصله پس از آنتراسایکلین داده شود، یا بیمار فشار خون و عوامل خطر قلبی زمینهای داشته باشد.
پیش از شروع: اکوکاردیوگرافی پایه و سنجش کسر جهشی بطن چپ
حین درمان: تکرار اکو هر سه ماه، حتی در نبود هرگونه نشانه
پس از پایان: ارزیابی قلبی دورهای تا مدتی پس از اتمام درمان
اگر سابقهی آنتراسایکلین دارید، این را پیش از شروع اعلام کنید
اگر این درمان برای شما مطرح است، ارزیابی قلبی را جدی بگیرید و در صورت امکان زیر نظر پزشک کاردیوآنکولوژی — متخصص قلبی که کارش مراقبت از بیماران سرطانی است — پیش بروید: پیش از شروع برای گرفتن وضعیت پایه، حین درمان برای پایش، و پس از پایان درمان چون بخشی از عوارض قلبی سالها بعد ظاهر میشوند. اگر در شهرتان این زیرتخصص نیست، دستکم یک متخصص قلب را در جریان کل برنامهی درمانیتان بگذارید.کاردیوآنکولوژی چیست، و چه پرسشهایی را باید از پزشکتان بپرسید؟ — در وبسایت دکتر قلب
هشدار بارداری — رده D
شواهدی از خطر این دارو برای جنین وجود دارد. مصرف آن در بارداری فقط با تجویز و نظارت پزشک.
تراستوزوماب نخستین داروی هدفمند سرطان پستان بود و ورودش تصویر یکی از مهاجمترین زیرگونههای این بیماری را عوض کرد. درک نحوهی کارش، بیشتر نکات عملی آن را توضیح میدهد.
نمودار: دکتر سرطان
HER2 چیست و چرا آزمونش شرط است
روی سطح هر سلول گیرندههایی هست که پیام رشد را به داخل منتقل میکنند. در بخشی از سرطانهای پستان، شمار گیرندهی HER2 بسیار بیشتر از حالت عادی است و همین باعث میشود سلول پیام رشد را مدام دریافت کند.
تراستوزوماب پادتنی است که به همین گیرنده میچسبد و مسیر پیام را میبندد. نتیجهی مستقیمش این است که این دارو فقط در سرطانی کار میکند که HER2 مثبت باشد — در بیماری HER2 منفی بیاثر است. به همین دلیل آزمون HER2 روی نمونهی تومور پیش از شروع، شرط است نه بررسی تکمیلی.
آسیب آنتراسایکلین به دوز تجمعی وابسته است و اغلب ماندگار. اثر تراستوزوماب وابسته به مجموع دوز نیست و در بیشتر موارد با توقف بهموقع دارو برگشتپذیر است. یعنی اگر افت عملکرد بهموقع دیده شود، معمولاً میتوان دارو را موقتاً قطع کرد، قلب را درمان کرد، و در بسیاری موارد درمان را از سر گرفت.
چرا اکو هر سه ماه، حتی وقتی حالتان خوب است
کاهش عملکرد پمپاژ قلب در مراحل اولیه هیچ نشانهای ندارد. تا وقتی تنگی نفس و ورم پا پیدا شود، افت معمولاً قابل توجه شده است.
اکوکاردیوگرافی همان بازهی بینشانه را میبیند. به همین دلیل تکرار اکو هر سه ماه در طول درمان، حتی وقتی هیچ احساس ناخوشی ندارید، بخش اصلی ایمنی این داروست. اگر جلسهی اکو عقب افتاد، پیگیریاش با خودتان هم هست.
جلسهی اول متفاوت است
واکنش حین تزریق — لرز، تب، تهوع، گاهی تنگی نفس — بیشتر در نخستین جلسه رخ میدهد و معمولاً با کند کردن سرعت تزریق و دارو کنترل میشود.
به همین دلیل جلسهی اول طولانیتر است و در طولش پایش میشوید. اگر چنین احساسی پیدا شد، همان لحظه بگویید؛ این اتفاق شناختهشدهای است و معنایش پایان درمان نیست. جلسات بعدی معمولاً کوتاهتر و بیمشکلترند.
نام ژنریک (لاتین)
Trastuzumab
موارد مصرف
سرطان پستان HER2 مثبت — در مراحل اولیه و پیشرفته
سرطان معده و محل اتصال معده به مری با HER2 مثبت
راه تجویز
تزریق وریدی
دوز رایج
نخستین دوز بالاتر است و دوزهای بعدی نگهدارندهاند. مقدار بر پایهی وزن محاسبه میشود. شکل زیرجلدی نیز در دسترس است که زمان تزریق را کوتاه میکند.
الگوی دوره
معمولاً هر سه هفته یکبار. در درمان کمکی پس از جراحی، دورهی متعارف حدود یک سال است.
عوارض شایع
واکنش حین تزریق در نخستین جلسه — لرز، تب، تهوع
خستگی
اسهال
درد عضلانی و مفصلی
سرفه و آبریزش بینی
آزمایشهای پیگیری لازم
اکوکاردیوگرافی یا اسکن قلبی پایه پیش از نخستین دوز
تکرار ارزیابی عملکرد قلب هر سه ماه در طول درمان
پایش در نخستین تزریق برای واکنش حساسیتی
بررسی وضعیت HER2 نمونه پیش از شروع
تداخلهای دارویی
آنتراسایکلینها — مصرف همزمان خطر قلبی را بهطور معنادار بالا میبرد و معمولاً پرهیز میشود
پرتودرمانی قفسهی سینه — اثر قلبی همافزا
سایر داروهای مؤثر بر عملکرد قلب
موارد منع مصرف
سرطان HER2 منفی — این دارو در آن بیاثر است
کاهش قابل توجه عملکرد پمپاژ قلب پیش از شروع
نارسایی قلبی کنترلنشده
بارداری
تأثیر بر باروری
تراستوزوماب مانند شیمیدرمانی مستقیماً به تخمدان و بیضه آسیب نمیزند، ولی در بارداری منع مصرف دارد و میتواند به جنین آسیب برساند. پیشگیری مؤثر از بارداری در طول درمان و تا مدتی پس از پایان آن لازم است؛ مدت دقیقش را از پزشک بپرسید. چون این دارو اغلب همراه یا پس از شیمیدرمانی میآید، گفتوگوی باروری باید در ابتدای کل برنامهی درمانی انجام شود.
نگهداری و تماس ایمن
نخستین تزریق طولانیتر است و در طول آن پایش میشوید، چون واکنش حین تزریق بیشتر در همان جلسه رخ میدهد. اگر در جریان تزریق لرز، تنگی نفس، کهیر یا احساس فشار در قفسهی سینه پیدا شد، همان لحظه اطلاع دهید.
اینها را فوری به پزشک بگویید
کاهش عملکرد پمپاژ بطن چپ — شایعترین عارضهی جدی
نارسایی قلبی علامتدار
واکنش شدید حین تزریق
التهاب ریه — کمشمار
نامهای تجاری در ایران
نام تجاری
شرکت سازنده
تراستوزوماب
وارداتی و زیستمشابه تولید داخل
این فهرست نمونه است و کامل نیست — داروی شما میتواند از شرکت دیگری باشد. برای اطمینان، کد IRC چاپشده روی بستهبندی را در سامانهی سازمان غذا و دارو جستوجو کنید؛ همانجا نام شرکت سازنده، مادهی مؤثر و مجاز بودن عرضهی فرآورده را میبینید.