پاکلی‌تاکسل

از پرکاربردترین داروهای شیمی‌درمانی، با دو ویژگی شاخص: پیش‌دارویی که اختیاری نیست، و بی‌حسی دست و پا که تجمعی است و باید زود گزارش شود.

مراقبت قلبی

پاکلی‌تاکسل به‌تنهایی خطر قلبی مستقیم بالایی ندارد، ولی سه ملاحظه دارد. نخست اینکه می‌تواند ضربان قلب را کُند کند؛ این کاهش ضربان معمولاً بی‌نشانه و گذراست، ولی در بیمارانی که اختلال هدایت زمینه‌ای دارند اهمیت پیدا می‌کند و به همین دلیل ضربان حین تزریق پایش می‌شود. دوم، اختلال ریتم و در موارد کم‌شمار بلوک هدایتی گزارش شده است. سوم و مهم‌تر از همه، این دارو اغلب در کنار آنتراسایکلین یا تراستوزوماب به کار می‌رود و در آن ترکیب، بار قلبی کل رژیم درمانی است که باید سنجیده شود، نه اثر تک‌تک داروها.

  • پیش از شروع: نوار قلب پایه، به‌ویژه در سابقه‌ی اختلال ریتم
  • حین تزریق: پایش ضربان قلب
  • حین درمان: گزارش تپش، سرگیجه، غش یا احساس کندی ضربان
  • در ترکیب با آنتراسایکلین یا تراستوزوماب: پایش اکو طبق برنامه‌ی همان داروها

اگر این درمان برای شما مطرح است، ارزیابی قلبی را جدی بگیرید و در صورت امکان زیر نظر پزشک کاردیوآنکولوژی — متخصص قلبی که کارش مراقبت از بیماران سرطانی است — پیش بروید: پیش از شروع برای گرفتن وضعیت پایه، حین درمان برای پایش، و پس از پایان درمان چون بخشی از عوارض قلبی سال‌ها بعد ظاهر می‌شوند. اگر در شهرتان این زیرتخصص نیست، دست‌کم یک متخصص قلب را در جریان کل برنامه‌ی درمانی‌تان بگذارید.کاردیوآنکولوژی چیست، و چه پرسش‌هایی را باید از پزشکتان بپرسید؟ — در وب‌سایت دکتر قلب

هشدار بارداری — رده D

شواهدی از خطر این دارو برای جنین وجود دارد. مصرف آن در بارداری فقط با تجویز و نظارت پزشک.

پاکلی‌تاکسل از پوست درخت سرخدار کشف شد و امروز یکی از پرکاربردترین داروهای شیمی‌درمانی است. سازوکارش با بیشتر داروهای این گروه فرق دارد و همین بعضی عوارضش را توضیح می‌دهد.

چرا پیش از پاکلی‌تاکسل دارو می‌دهند
نمودار: دکتر سرطان

چه می‌کند

هنگام تقسیم سلول، رشته‌های پروتئینی ریزی کروموزوم‌ها را به دو سمت می‌کشند. این رشته‌ها باید مدام ساخته و برچیده شوند تا کار کنند.

پاکلی‌تاکسل این رشته‌ها را قفل می‌کند؛ ساخته می‌شوند ولی برچیده نمی‌شوند. سلولی که رشته‌هایش قفل شده نمی‌تواند تقسیم را کامل کند و از بین می‌رود. همین رشته‌ها در سلول‌های عصبی هم نقش انتقال مواد را دارند — و اینجاست که ریشه‌ی بی‌حسی دست و پا را می‌بینیم.

پیش‌دارو اختیاری نیست

پاکلی‌تاکسل در آب حل نمی‌شود، پس در حلال ویژه‌ای تهیه می‌شود. همان حلال می‌تواند واکنش حساسیتی بسازد — و به همین دلیل پیش از تزریق کورتیکواستروئید و آنتی‌هیستامین داده می‌شود.

این پیش‌داروها بخشی از خود درمان‌اند. اگر دوزی از آن‌ها را فراموش کردید، پیش از شروع تزریق بگویید؛ پنهان کردنش خطر واقعی می‌سازد. واکنش، اگر رخ دهد، معمولاً در دقایق نخست جلسه‌ی اول یا دوم است: گرگرفتگی، تنگی نفس، کمردرد یا احساس فشار در قفسه‌ی سینه. همان لحظه اعلام کنید.

بی‌حسی تجمعی است — زود بگویید

گزگز و بی‌حسی انگشتان دست و پا شایع‌ترین عارضه‌ی محدودکننده‌ی این داروست و ویژگی‌اش این است که روی هم جمع می‌شود: با هر دوره بیشتر می‌شود و می‌تواند پس از پایان درمان هم ماه‌ها یا سال‌ها بماند.

به همین دلیل زودگفتن تعیین‌کننده است. اگر بی‌حسی به‌جایی رسید که دکمه بستن، برداشتن سکه یا احساس کردن پله‌ها سخت شد، این را حتماً گزارش کنید — کاهش دوز یا تغییر فاصله‌ی دوره‌ها می‌تواند از ماندگار شدن آسیب جلوگیری کند. تحمل کردن در این مورد سود ندارد.

دردی که دو روز بعد می‌آید

درد عضلانی و مفصلی سراسری، معمولاً دو تا سه روز پس از تزریق شروع می‌شود و چند روز طول می‌کشد. بسیاری از بیماران آن را با بیماری یا آنفولانزا اشتباه می‌گیرند.

این عارضه شناخته‌شده و انتظارشده است. راه‌های مدیریتش وجود دارد — از مسکن ساده تا تنظیم برنامه‌ی استراحت — و ارزش مطرح کردن دارد، چون می‌توان از پیش برایش آماده شد به‌جای اینکه هر دوره غافلگیر شوید.

نام ژنریک (لاتین)

Paclitaxel

موارد مصرف

راه تجویز

تزریق وریدی

دوز رایج

دوز بر پایه‌ی سطح بدن محاسبه می‌شود و بسته به رژیم، هفتگی یا هر سه هفته داده می‌شود. پیش از تزریق، داروهای پیشگیرانه شامل کورتیکواستروئید و آنتی‌هیستامین تجویز می‌شود.

الگوی دوره

هفتگی یا هر سه هفته یک‌بار، بسته به نوع سرطان و رژیم درمانی.

عوارض شایع

  • ریزش کامل مو
  • بی‌حسی و گزگز دست و پا
  • درد عضلانی و مفصلی دو تا سه روز پس از تزریق
  • افت گلبول‌های خون
  • زخم دهان
  • تغییر رنگ و شکل ناخن

آزمایش‌های پیگیری لازم

  • پایش دقیق در دقایق نخست هر تزریق، به‌ویژه دو جلسه‌ی اول
  • شمارش کامل خون پیش از هر دوره
  • معاینه‌ی عصبی برای سنجش بی‌حسی و ضعف
  • پایش ضربان قلب حین تزریق
  • آزمایش عملکرد کبد

تداخل‌های دارویی

  • داروهای مؤثر بر آنزیم‌های کبدی CYP
  • ترتیب تجویز با ترکیبات پلاتینی — بر شدت افت گلبول اثر دارد
  • داروهای کاهنده‌ی ضربان قلب
  • علف چای و برخی گیاهان دارویی

موارد منع مصرف

  • واکنش حساسیتی شدید قبلی به پاکلی‌تاکسل یا حلال آن
  • افت شدید گلبول سفید پیش از شروع دوره
  • نوروپاتی محیطی پیشرفته
  • اختلال شدید عملکرد کبد
  • بارداری

تأثیر بر باروری

این دارو می‌تواند بر باروری اثر بگذارد. گفت‌وگو درباره‌ی حفظ باروری باید پیش از شروع درمان انجام شود. در زنان، احتمال قطع قاعدگی و یائسگی زودرس با افزایش سن هنگام درمان بیشتر می‌شود.

نگهداری و تماس ایمن

پیش‌داروها را جدی بگیرید و در ساعت تعیین‌شده مصرف کنید؛ بخشی از آن‌ها گاهی شب قبل و صبح روز تزریق داده می‌شود. اگر دوزی از پیش‌دارو را فراموش کردید، پیش از شروع تزریق به تیم درمان بگویید و آن را پنهان نکنید.

این‌ها را فوری به پزشک بگویید

  • واکنش حساسیتی شدید در دقایق نخست تزریق
  • نوروپاتی محیطی پیشرونده که می‌تواند ماندگار شود
  • تب در دوره‌ی افت گلبول سفید — اورژانس
  • کاهش ضربان قلب و اختلال هدایت — کم‌شمار

نام‌های تجاری در ایران

نام تجاریشرکت سازنده
پاکلی‌تاکسلتولید داخل و وارداتی

این فهرست نمونه است و کامل نیست — داروی شما می‌تواند از شرکت دیگری باشد. برای اطمینان، کد IRC چاپ‌شده روی بسته‌بندی را در سامانه‌ی سازمان غذا و دارو جست‌وجو کنید؛ همان‌جا نام شرکت سازنده، ماده‌ی مؤثر و مجاز بودن عرضه‌ی فرآورده را می‌بینید.

نام‌های تجاری خارجی

نام تجاریشرکت سازنده
Abraxaneشکل متصل به آلبومین

Taxol

منابع و مطالعه‌ی بیشتر

این منابع به زبان انگلیسی‌اند و برای مطالعه‌ی تخصصی‌تر آورده شده‌اند.

بیشتر بخوانید

بازخورد