استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری — همان ساعت به اورژانس
استفراغ مکرر و ناتوانی از نگه داشتن غذا و مایعات — احتمال انسداد خروجی معده
درد شدید و ناگهانی شکم با سختی دیواره‌ی شکم — احتمال سوراخ‌شدگی، اورژانس است
تب بالای ۳۸ درجه در هفته‌ی پس از شیمی‌درمانی — همان شب به اورژانس
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان معده در ایران شیوع بالاتری از میانگین جهانی دارد، به‌ویژه در استان‌های شمالی و شمال‌غربی. مشکل اصلی‌اش تشخیص دیر است، و علتش هم روشن است: نشانه‌های اولیه‌اش دقیقاً شبیه سوءهاضمه‌ی معمولی است.
نمودار: دکتر سرطان
نشانه‌ای که شبیه چیز دیگری است
سوزش سر دل، نفخ، احساس پُری و بی‌اشتهایی را همه تجربه کرده‌اند و تقریباً همیشه علت خوش‌خیم دارند. همین است که سرطان معده را پنهان می‌کند. آنچه باید توجه را جلب کند، «ادامه‌دار بودن» و «تازه بودن» است: سوءهاضمه‌ای که چند هفته می‌ماند و به درمان‌های معمول جواب نمی‌دهد، یا الگویی که تازه عوض شده — و مخصوصاً اگر با کاهش وزن یا سیری زودرس همراه باشد.
هلیکوباکتر پیلوری: یک عامل خطرِ درمان‌شدنی
این باکتری در معده‌ی بخش بزرگی از جمعیت زندگی می‌کند و در بیشتر افراد مشکلی نمی‌سازد. اما عفونت مزمنش می‌تواند به التهاب طولانی‌مدت و تغییرات پیش‌سرطانی مخاط معده بینجامد. تفاوت مهمش با بقیه‌ی عوامل خطر این است که قابل درمان است — با یک دوره آنتی‌بیوتیک. این یکی از معدود جاهایی در سرطان‌شناسی است که می‌شود یک عامل خطر را حذف کرد.
آندوسکوپی چه چیزی را روشن می‌کند
آندوسکوپی هم می‌بیند و هم نمونه می‌گیرد، و همین دومی است که تشخیص را قطعی می‌کند. تصویربرداری می‌تواند توده را نشان دهد ولی نمی‌گوید چیست. اگر پزشک آندوسکوپی نوشته، این به معنای شک به سرطان نیست؛ راه استاندارد بررسی نشانه‌های پایدار گوارشی است.
پس از جراحی، تغذیه بخشی از درمان است
اگر بخشی از معده برداشته شود، بدن الگوی غذا خوردن تازه‌ای لازم دارد: وعده‌های کوچک و مکرر، و توجه به جذب ویتامین B۱۲ و آهن که پس از جراحی معده اغلب کم می‌شوند. این بخش از درمان کم‌گفته می‌ماند ولی بر کیفیت زندگی روزانه اثر مستقیم دارد.
نام‌های دیگر
Gastric Cancer
Stomach Cancer
کارسینوم معده
کد ICD-10
C16
نوع بافت‌شناسی
آدنوکارسینوم — بیشترین سهم
نوع منتشر (لینیتیس پلاستیکا)
لنفوم معده (MALT)
تومور استرومایی گوارشی (GIST)
نشانه‌ها
سوءهاضمه و سوزش سر دل که ادامه دارد
سیری زودرس؛ با چند قاشق احساس پُری
بی‌اشتهایی و کاهش وزن
درد مبهم بالای شکم
تهوع یا استفراغ مکرر
کم‌خونی و خستگی
مدفوع سیاه و قیری
عوامل خطر
عفونت مزمن هلیکوباکتر پیلوری
رژیم پرنمک و مصرف زیاد غذاهای دودی و شورشده
مصرف کم میوه و سبزی
سیگار
گاستریت آتروفیک مزمن
سابقه‌ی خانوادگی
گروه خونی A
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
بیشتر موارد ارثی نیستند. شکل ارثیِ شناخته‌شده‌ای به نام سرطان معده‌ی منتشر ارثی وجود دارد که با جهش ژن CDH1 مرتبط است و کم‌شمار است. اگر در خانواده چند مورد سرطان معده در سن پایین هست، مشاوره‌ی ژنتیک مطرح می‌شود.
غربالگری
برنامه‌ی غربالگری همگانی برای سرطان معده در ایران وجود ندارد و در بیشتر کشورها هم توصیه نمی‌شود، چون شیوع در حدی نیست که غربالگری انبوه سود ثابت‌شده داشته باشد. در کشورهایی با شیوع بسیار بالا مانند ژاپن و کره، آندوسکوپی دوره‌ای انجام می‌شود. اما یک کار پیشگیرانه‌ی مؤثر و در دسترس هست: بررسی و درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری. اگر نشانه‌های گوارشی پایدار دارید، آزمایش هلیکوباکتر را از پزشکتان بخواهید.
مرحله‌ی ۰ محدود به لایه‌ی سطحی مخاط است. مرحله‌های ۱ و ۲ نفوذ تدریجی به لایه‌های عمیق‌تر دیواره و درگیری تعداد کمی گره لنفاوی را نشان می‌دهند. مرحله‌ی ۳ درگیری گسترده‌تر گره‌ها یا بافت‌های مجاور است و مرحله‌ی ۴ انتشار به کبد، پرده‌ی صفاق یا اندام دور. عمق نفوذ در دیواره‌ی معده اهمیت زیادی دارد و همین است که در آندوسکوپی و سونوگرافی داخلی سنجیده می‌شود.
پیش‌آگهی به‌شدت به مرحله‌ی تشخیص بستگی دارد و مشکل اصلی این است که نشانه‌های اولیه‌ی سرطان معده از سوءهاضمه‌ی ساده قابل تفکیک نیستند — پس بیماری اغلب دیر تشخیص داده می‌شود. تشخیص در مرحله‌ی پایین، وضعیت را کاملاً عوض می‌کند. نوع بافت‌شناسی و وضعیت HER2 هم اثر دارند.
پیشگیری
کاهش نمک و غذاهای شورشده و دودی، افزایش میوه و سبزی، ترک سیگار، و شناسایی و درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری. این آخری تنها اقدام پیشگیرانه‌ای است که شواهد خوبی پشتش هست.
پیگیری پس از درمان
پس از جراحی معده، پیگیری شامل معاینه، آزمایش خون، تصویربرداری دوره‌ای و آندوسکوپی در موارد لازم است. اگر بخشی از معده برداشته شده باشد، پایش تغذیه اهمیت ویژه دارد: کمبود ویتامین B۱۲ و آهن شایع است و اغلب مکمل مادام‌العمر لازم می‌شود. الگوی غذا خوردن هم عوض می‌شود — وعده‌های کوچک و مکرر جای وعده‌های بزرگ را می‌گیرد.
