فلوئورواوراسیل

از قدیمی‌ترین داروهای شیمی‌درمانی و هنوز ستون درمان سرطان‌های گوارشی. یک آزمون ژنتیکی پیش از شروع می‌تواند از عارضه‌ی شدید جلوگیری کند.

مراقبت قلبی — پایش دوره‌ای لازم است

فلوئورواوراسیل یکی از معدود داروهای شیمی‌درمانی است که می‌تواند اسپاسم عروق کرونر ایجاد کند. نتیجه‌اش درد قفسه‌ی سینه‌ای است که اغلب حین انفوزیون یا در ساعات پس از آن رخ می‌دهد و می‌تواند با تغییرات نوار قلب و بالا رفتن آنزیم‌های قلبی همراه باشد — یعنی کاملاً شبیه سکته‌ی قلبی. این عارضه کم‌شمار است ولی شناخته‌شده، و در بیماران دارای بیماری کرونر زمینه‌ای بیشتر دیده می‌شود. در بیشتر موارد با قطع دارو برطرف می‌شود، ولی تصمیم درباره‌ی ادامه‌ی درمان نیازمند ارزیابی قلبی است. انفوزیون مداوم در مقایسه با تزریق کوتاه، با این عارضه بیشتر همراه بوده است.

  • پیش از شروع: اعلام سابقه‌ی بیماری کرونر یا درد قفسه‌ی سینه
  • پیش از شروع: نوار قلب پایه در بیماران با سابقه‌ی قلبی
  • حین انفوزیون و ساعات پس از آن: هر درد قفسه‌ی سینه را فوری گزارش کنید
  • در بروز درد سینه: انفوزیون متوقف و ارزیابی قلبی انجام می‌شود
  • پس از رویداد قلبی: ادامه‌ی این دارو با مشورت کاردیوآنکولوژی تصمیم‌گیری می‌شود

اگر این درمان برای شما مطرح است، ارزیابی قلبی را جدی بگیرید و در صورت امکان زیر نظر پزشک کاردیوآنکولوژی — متخصص قلبی که کارش مراقبت از بیماران سرطانی است — پیش بروید: پیش از شروع برای گرفتن وضعیت پایه، حین درمان برای پایش، و پس از پایان درمان چون بخشی از عوارض قلبی سال‌ها بعد ظاهر می‌شوند. اگر در شهرتان این زیرتخصص نیست، دست‌کم یک متخصص قلب را در جریان کل برنامه‌ی درمانی‌تان بگذارید.کاردیوآنکولوژی چیست، و چه پرسش‌هایی را باید از پزشکتان بپرسید؟ — در وب‌سایت دکتر قلب

هشدار بارداری — رده D

شواهدی از خطر این دارو برای جنین وجود دارد. مصرف آن در بارداری فقط با تجویز و نظارت پزشک.

فلوئورواوراسیل بیش از شصت سال است که در درمان سرطان به کار می‌رود و هنوز ستون رژیم‌های سرطان روده و معده است. با وجود این قدمت، یک نکته‌ی نسبتاً تازه درباره‌اش وجود دارد که می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

آنزیم DPD و چرا آزمونش اهمیت دارد
نمودار: دکتر سرطان

آنزیمی که همه ندارند

پس از آنکه این دارو کارش را کرد، آنزیمی به نام DPD آن را تجزیه و از بدن دفع می‌کند. در اکثریت قاطع افراد این آنزیم به‌اندازه‌ی کافی فعال است.

اما گروه کوچکی کمبود ارثی این آنزیم را دارند و خودشان هیچ خبری ندارند — چون تا وقتی این دارو را نگیرند، هیچ نشانه‌ای ندارد. در این افراد دارو دفع نمی‌شود و تجمع می‌کند، و همان دوز متعارفی که برای دیگران بی‌خطر است می‌تواند عارضه‌ی بسیار شدید بسازد.

امروز سنجش وضعیت DPD پیش از شروع درمان در بسیاری از کشورها به استاندارد تبدیل شده است. اگر این آزمون در دسترس است، پرسیدنش بجاست.

دهان: از روز اول مراقبت کنید

زخم دهان از شایع‌ترین و آزاردهنده‌ترین عوارض این داروست و می‌تواند خوردن را دردناک یا ناممکن کند.

نکته‌ی عملی این است که پیشگیری به‌مراتب مؤثرتر از درمان است و باید از روز اول شروع شود، نه وقتی زخم پیدا شد: شستشوی مکرر دهان با محلول ساده‌ی آب و نمک یا جوش‌شیرین، مسواک نرم، پرهیز از دهان‌شویه‌های الکل‌دار، و پرهیز از غذاهای تند، اسیدی و خیلی داغ. اگر زخم به‌جایی رسید که نمی‌توانید بخورید یا بنوشید، این را گزارش کنید — کم‌آبی سریع پیش می‌آید.

درد قفسه‌ی سینه حین انفوزیون

این دارو می‌تواند عروق کرونر را به اسپاسم بیندازد و دردی بسازد که از درد سکته‌ی قلبی قابل تشخیص نیست — گاهی همراه با تغییرات نوار قلب.

اگر حین انفوزیون یا در ساعات پس از آن درد یا فشار در قفسه‌ی سینه حس کردید، همان لحظه بگویید. این اضطراب نیست و کم‌اهمیت هم نیست؛ انفوزیون متوقف و ارزیابی قلبی انجام می‌شود. در بیشتر موارد با قطع دارو برطرف می‌شود، ولی تصمیم درباره‌ی ادامه باید با ارزیابی قلبی گرفته شود.

زندگی با پمپ

در بسیاری از رژیم‌ها، بخشی از دارو با پمپ قابل حملی طی دو تا سه روز در خانه تزریق می‌شود. این یعنی کاتتر و پمپ همراه شماست.

چند نکته‌ی ساده: محل کاتتر را خشک نگه دارید و هنگام دوش گرفتن بپوشانید، و هر نشت، درد، تورم یا قرمزی محل کاتتر را فوری گزارش کنید. شماره‌ی تماس شبانه‌روزی تیم درمان را در دسترس داشته باشید.

نام ژنریک (لاتین)

Fluorouracil (5-FU)

موارد مصرف

راه تجویز

تزریق وریدی

دوز رایج

بسته به رژیم، به‌صورت تزریق کوتاه یا انفوزیون مداوم چندروزه با پمپ قابل حمل داده می‌شود. دوز بر پایه‌ی سطح بدن محاسبه می‌شود و اغلب همراه با لوکوورین تجویز می‌گردد که اثرش را تقویت می‌کند.

الگوی دوره

معمولاً هر دو هفته یک‌بار در رژیم‌های گوارشی، و در برخی برنامه‌ها هفتگی.

عوارض شایع

  • زخم و درد دهان
  • اسهال
  • افت گلبول‌های خون
  • تهوع
  • خستگی
  • حساسیت پوست به آفتاب و تیره شدن مسیر رگ

آزمایش‌های پیگیری لازم

  • بررسی وضعیت آنزیم DPD پیش از شروع، در صورت در دسترس بودن
  • شمارش کامل خون پیش از هر دوره
  • معاینه‌ی دهان
  • ثبت تعداد دفعات اسهال
  • پایش INR در بیماران مصرف‌کننده‌ی وارفارین

تداخل‌های دارویی

  • وارفارین — خطر خونریزی را به‌طور جدی بالا می‌برد
  • لوکوورین — اثر دارو را تقویت می‌کند و بخشی از رژیم است
  • مترونیدازول
  • فنی‌توئین

موارد منع مصرف

  • کمبود شناخته‌شده‌ی آنزیم DPD
  • افت شدید گلبول‌های خون
  • عفونت فعال شدید
  • سوءتغذیه‌ی شدید
  • بارداری

تأثیر بر باروری

این دارو می‌تواند بر باروری اثر بگذارد. گفت‌وگو درباره‌ی حفظ باروری باید پیش از شروع درمان انجام شود. پیشگیری از بارداری در طول درمان لازم است.

نگهداری و تماس ایمن

اگر با پمپ قابل حمل درمان می‌شوید، پمپ و محل کاتتر را خشک نگه دارید و به توصیه‌های مراقبت از کاتتر پایبند باشید. هر نشت، درد یا قرمزی محل کاتتر را فوری گزارش کنید. در طول درمان از آفتاب مستقیم پرهیز کنید و از ضدآفتاب استفاده کنید. برای زخم دهان، شستشوی مکرر دهان با محلول ساده و مسواک نرم از همان روز اول کمک می‌کند — منتظر شروع زخم نمانید.

این‌ها را فوری به پزشک بگویید

  • سمیت بسیار شدید در افراد دارای کمبود آنزیم DPD
  • اسهال شدید و کم‌آبی
  • زخم دهان شدید که خوردن را ناممکن می‌کند
  • درد قفسه‌ی سینه ناشی از اسپاسم عروق کرونر
  • تب در دوره‌ی افت گلبول سفید — اورژانس

نام‌های تجاری در ایران

نام تجاریشرکت سازنده
فلوئورواوراسیلتولید داخل و وارداتی

این فهرست نمونه است و کامل نیست — داروی شما می‌تواند از شرکت دیگری باشد. برای اطمینان، کد IRC چاپ‌شده روی بسته‌بندی را در سامانه‌ی سازمان غذا و دارو جست‌وجو کنید؛ همان‌جا نام شرکت سازنده، ماده‌ی مؤثر و مجاز بودن عرضه‌ی فرآورده را می‌بینید.

نام‌های تجاری خارجی

Adrucil

Fluorouracil

منابع و مطالعه‌ی بیشتر

این منابع به زبان انگلیسی‌اند و برای مطالعه‌ی تخصصی‌تر آورده شده‌اند.

بیشتر بخوانید

بازخورد