سرطان پستان

نام‌های دیگر

• Breast Cancer
• کارسینوم پستان

کد ICD-10

C50

نوع بافت‌شناسی

• کارسینوم مجاری تهاجمی (IDC) — شایع‌ترین نوع
• کارسینوم لوبولی تهاجمی (ILC)
• کارسینوم مجاری در جای خود (DCIS) — غیرتهاجمی

نشانه‌ها

• توده‌ای در پستان یا زیر بغل که با دوره‌ی ماهانه از بین نمی‌رود
• تغییر شکل یا اندازه‌ی پستان
• فرورفتگی پوست یا نوک پستان
• ترشح خونی از نوک پستان
• قرمزی یا پوسته‌پوسته شدن پوست پستان

عوامل خطر

• افزایش سن
• سابقه‌ی خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان
• جهش‌های BRCA1 و BRCA2
• قاعدگی زودرس یا یائسگی دیرهنگام
• نداشتن بارداری یا بارداری اول در سن بالا
• چاقی پس از یائسگی
• مصرف الکل
• پرتودرمانی قبلی قفسه‌ی سینه

زمینه‌ی ارثی و ژنتیک

حدود پنج تا ده درصد موارد زمینه‌ی ارثی دارند و مهم‌ترینشان جهش‌های BRCA1 و BRCA2 است. اگر در خانواده چند مورد سرطان پستان یا تخمدان هست، یا بیماری در سن پایین رخ داده، یا موردی از سرطان پستان در مردان خانواده دیده شده، مشاوره‌ی ژنتیک مطرح است. جهش مثبت به این معنا نیست که سرطان قطعی است؛ به این معناست که برنامه‌ی غربالگری و پیشگیری عوض می‌شود.

غربالگری

ماموگرافی مؤثرترین ابزار غربالگری است و در زنان با خطر متوسط معمولاً از دهه‌ی پنجم زندگی و هر یک تا دو سال توصیه می‌شود؛ سن شروع و فاصله‌ی دقیق بین راهنماهای مختلف تفاوت دارد و باید با پزشک خودتان تعیین شود. برای زنان با خطر بالا (جهش شناخته‌شده یا سابقه‌ی خانوادگی قوی) غربالگری زودتر شروع می‌شود و ام‌آر‌آی هم به آن اضافه می‌شود. معاینه‌ی خودِ پستان جای ماموگرافی را نمی‌گیرد، ولی آشنایی با حالت طبیعی پستانتان کمک می‌کند تغییر را زودتر ببینید.

روش‌های تشخیص

• ماموگرافی
• سونوگرافی پستان
• نمونه‌برداری سوزنی
• ام‌آر‌آی پستان

نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی

• ER و PR (گیرنده‌ی استروژن و پروژسترون) — کاندید بودن برای هورمون‌درمانی
• HER2 — کاندید بودن برای داروهای هدفمند مانند تراستوزوماب
• Ki-67 — سرعت تکثیر سلول‌ها
• سه‌گانه‌منفی (ER و PR و HER2 هر سه منفی) — درمانش متفاوت است

مرحله‌بندی

مرحله‌بندی از ۰ تا ۴ است. مرحله‌ی ۰ یعنی سلول‌های سرطانی هنوز از مجرا بیرون نزده‌اند (کارسینوم در جای خود). در مرحله‌ی ۱ و ۲ بیماری محدود به پستان و گره‌های لنفاوی نزدیک است. مرحله‌ی ۳ درگیری گسترده‌تر گره‌ها یا پوست و دیواره‌ی سینه را نشان می‌دهد. مرحله‌ی ۴ یعنی سرطان به اندام دور رسیده است. در نظام TNM حرف T به اندازه‌ی تومور، N به درگیری گره‌های لنفاوی و M به انتشار دوردست اشاره می‌کند. امروز مرحله تنها عامل تعیین‌کننده نیست: نشانگرهای زیستی بالا هم به همان اندازه در انتخاب درمان نقش دارند.

روش‌های درمان

• جراحی سرطان پستان
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی
• هورمون‌درمانی
• درمان هدفمند

پیش‌آگهی

پیش‌آگهی سرطان پستان در مجموع از بسیاری سرطان‌های دیگر بهتر است و به چند چیز بستگی دارد: مرحله‌ی تشخیص، وضعیت گیرنده‌های هورمونی و HER2، درجه‌ی سلولی، سن و سلامت کلی. تشخیص در مرحله‌ی پایین‌تر و پاسخ خوب به درمان اولیه، پیش‌آگهی را بهتر می‌کند. سرطان سه‌گانه‌منفی معمولاً تهاجمی‌تر است.

پیشگیری

بخشی از عوامل خطر قابل تغییر نیستند (سن، ژنتیک) و بخشی هستند: وزن متعادل پس از یائسگی، فعالیت بدنی منظم، محدود کردن الکل، و شیردهی در صورت امکان. برای زنان با خطر بسیار بالا، گزینه‌های دارویی کاهش خطر و در موارد خاص جراحی پیشگیرانه مطرح است — این‌ها تصمیم‌های تخصصی‌اند و با مشاوره گرفته می‌شوند. هیچ خوراکی، گیاه یا مکملی ثابت نشده که سرطان پستان را پیشگیری کند.

پیگیری پس از درمان

پس از پایان درمان، پیگیری منظم ادامه دارد: معاینه‌ی دوره‌ای، ماموگرافی سالانه، و در صورت مصرف هورمون‌درمانی، پایش عوارض آن. طول دوره‌ی هورمون‌درمانی می‌تواند پنج تا ده سال باشد و قطع خودسرانه‌اش خطر بازگشت را بالا می‌برد. آزمایش‌های تصویربرداری کامل بدن به‌شکل روتین برای همه توصیه نمی‌شود و در نبود نشانه، سود ثابت‌شده‌ای ندارد.