سرطان ریه

نام‌های دیگر

• Lung Cancer
• کارسینوم ریه

کد ICD-10

C34

نوع بافت‌شناسی

• غیرسلول‌کوچک (NSCLC) — حدود هشتاد و پنج درصد موارد
• آدنوکارسینوم — شایع‌ترین زیرگونه‌ی NSCLC
• کارسینوم سلول سنگفرشی
• سلول‌کوچک (SCLC) — تهاجمی‌تر، درمانش متفاوت است

نشانه‌ها

• سرفه‌ی مداوم که چند هفته ادامه دارد یا الگویش عوض شده
• خلط خونی
• تنگی نفس
• درد قفسه‌ی سینه که با نفس عمیق بدتر می‌شود
• صدای خس‌خس یا گرفتگی صدا
• عفونت‌های تنفسی مکرر
• کاهش وزن و خستگی

عوامل خطر

• سیگار — مهم‌ترین عامل، با اثر تجمعی
• قلیان و پیپ
• دود دست دوم سیگار
• آلودگی هوا و ذرات معلق
• گاز رادون
• تماس شغلی با آزبست، سیلیس و برخی فلزات
• سابقه‌ی بیماری مزمن ریه
• سابقه‌ی خانوادگی

زمینه‌ی ارثی و ژنتیک

سرطان ریه در بیشتر موارد ارثی نیست و عامل غالبش تماس محیطی است، به‌ویژه سیگار. با این حال سابقه‌ی خانوادگی خطر را تا حدی بالا می‌برد. نکته‌ی مهم‌تر این است که برخی جهش‌های مولکولی تومور (نه ارثی، بلکه در خودِ سلول سرطانی) در افراد غیرسیگاری شایع‌ترند و همین جهش‌ها هدف داروهای هدفمندند.

غربالگری

غربالگری با سی‌تی اسکن کم‌دوز برای افراد پرخطر — سیگاری‌های سنگین فعلی یا کسانی که به‌تازگی ترک کرده‌اند و در بازه‌ی سنی معینی هستند — در برخی کشورها توصیه می‌شود و مرگ‌ومیر را کاهش می‌دهد. در ایران برنامه‌ی همگانی وجود ندارد. عکس ساده‌ی قفسه‌ی سینه برای غربالگری کافی نیست و نبود یافته در آن، سرطان ریه را رد نمی‌کند. مؤثرترین اقدام برای هر سیگاری، ترک سیگار است — در هر سنی و پس از هر تعداد سال.

روش‌های تشخیص

• سی‌تی اسکن قفسه‌ی سینه
• پت‌سی‌تی
• برونکوسکوپی
• نمونه‌برداری سوزنی
• نمونه‌برداری از گره لنفاوی

نشانگرهای زیستی و آزمایش‌های مولکولی

• EGFR — کاندید بودن برای مهارکننده‌های تیروزین‌کیناز
• ALK و ROS1 — داروهای هدفمند اختصاصی دارند
• KRAS G12C — هدف داروهای تازه‌تر
• PD-L1 — تعیین جایگاه ایمونوتراپی
• BRAF، MET، RET — هدف‌های کم‌شمارتر ولی درمان‌پذیر

مرحله‌بندی

مرحله‌بندی در نوع غیرسلول‌کوچک از ۱ تا ۴ است: از تومور کوچک و محدود به یک ریه، تا درگیری گره‌های لنفاوی میان قفسه‌ی سینه، و در نهایت انتشار به ریه‌ی دیگر، مغز، استخوان یا کبد. نوع سلول‌کوچک نظام متفاوتی دارد و اغلب به دو دسته‌ی محدود و گسترده تقسیم می‌شود، چون سریع‌تر منتشر می‌شود و راهبرد درمانش هم فرق دارد. پس پیش از هر بحثی درباره‌ی مرحله، باید بدانید کدام نوع مطرح است.

روش‌های درمان

• جراحی ریه
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی
• درمان هدفمند
• ایمونوتراپی

پیش‌آگهی

سرطان ریه در مجموع پیش‌آگهی سخت‌تری از بسیاری سرطان‌های دیگر دارد و علت اصلی‌اش تشخیص دیر است. اما تصویر در دهه‌ی گذشته واقعاً عوض شده: در بیمارانی که جهش هدف‌پذیر دارند یا به ایمونوتراپی پاسخ می‌دهند، دوره‌ی کنترل بیماری بسیار طولانی‌تر از گذشته است. به همین دلیل آزمایش مولکولی کامل پیش از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.

پیشگیری

ترک سیگار مؤثرترین اقدام است و سود آن در هر سنی وجود دارد. پرهیز از دود دست دوم و قلیان، کاهش تماس با آلودگی هوا در روزهای پرذره، و رعایت حفاظت شغلی در تماس با آزبست و سیلیس. مکمل‌ها و ویتامین‌ها نقش پیشگیرانه‌ی ثابت‌شده‌ای ندارند و در برخی مطالعات مکمل بتاکاروتن در سیگاری‌ها خطر را بالا برده است.

پیگیری پس از درمان

پیگیری با معاینه و سی‌تی اسکن دوره‌ای انجام می‌شود، در سال‌های اول با فاصله‌ی کوتاه‌تر. اگر درمان هدفمند می‌گیرید، پایش مقاومت دارویی بخشی از پیگیری است و در صورت پیشرفت بیماری، آزمایش مولکولی دوباره ممکن است لازم شود. مراقبت از عملکرد ریه و توانبخشی تنفسی هم بخشی از پیگیری است، نه ضمیمه‌ی آن.