سردرد پایدار، تشنج یا اختلال بینایی در بیمار شناخته‌شده — احتمال درگیری مغز، اورژانس
تب بالای ۳۸ درجه در هفته‌ی پس از شیمی‌درمانی — همان شب به اورژانس
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
ملانوم بخش کوچکی از سرطان‌های پوست را می‌سازد ولی بیشترین مرگ این گروه را. در عین حال، یکی از معدود سرطان‌هایی است که خودتان می‌توانید زودتشخیصش کنید — چون روی پوست است و دیده می‌شود.
نمودار: دکتر سرطان
قاعده‌ی ABCDE
راهی ساده برای نگاه کردن به یک خال:
A — عدم تقارن: اگر خال را نصف کنید، دو نیمه شبیه هم نیستند.
B — لبه: لبه‌های نامنظم، دندانه‌دار یا محو.
C — رنگ: چند رنگ در یک ضایعه؛ قهوه‌ای، سیاه، قرمز، سفید یا آبی.
D — قطر: بزرگ‌تر از حدود شش میلی‌متر، هرچند ملانوم کوچک‌تر هم ممکن است.
E — تغییر: مهم‌ترین حرف. هر خالی که در طول هفته‌ها یا ماه‌ها عوض می‌شود.
و یک قاعده‌ی مکمل که گاهی کارآمدتر است: نشانه‌ی جوجه‌اردک زشت. خال‌های یک نفر معمولاً شبیه هم‌اند؛ آن یکی که با بقیه فرق دارد، همانی است که باید دیده شود.
جاهایی که از قلم می‌افتند
کف پا، بین انگشتان، زیر ناخن، پوست سر و پشت — جاهایی که کسی خودش نمی‌بیند. ملانوم آکرال که در کف دست و پا و زیر ناخن رخ می‌دهد، در پوست‌های تیره‌تر نسبت بیشتری دارد و چون در ناحیه‌ی آفتاب‌خورده نیست، دیرتر به ذهن می‌رسد. نوار تیره‌ی تازه زیر ناخن که پهن می‌شود یا به پوست اطراف کشیده می‌شود، بررسی می‌خواهد.
ضخامت، مهم‌ترین عدد گزارش شماست
در گزارش پاتولوژی ملانوم دنبال «ضخامت برسلو» بگردید — عددی به میلی‌متر که عمق نفوذ تومور به داخل پوست را می‌گوید. در این سرطان، برخلاف بسیاری دیگر، پهنای ضایعه روی پوست تعیین‌کننده نیست؛ عمق است. همین عدد است که مرحله، نیاز به بررسی گره نگهبان و کل برنامه‌ی بعدی را تعیین می‌کند.
خال را خودتان برندارید
برداشتن خال با لیزر یا سوزاندن در آرایشگاه یا حتی مطب، اگر ضایعه مشکوک باشد، بافت را از بین می‌برد و امکان سنجش ضخامت را برای همیشه حذف می‌کند. اگر خالی مشکوک است، باید کامل برداشته و به پاتولوژی فرستاده شود. این تفاوت، بر تمام مسیر درمان اثر می‌گذارد.
نام‌های دیگر
Melanoma
Malignant Melanoma
ملانوم بدخیم
سرطان سلول‌های رنگدانه‌ساز
کد ICD-10
C43
نوع بافت‌شناسی
ملانوم سطحی‌گستر — شایع‌ترین
ملانوم ندولار — تهاجمی‌تر و سریع‌تر
ملانوم لنتیگو مالین — بیشتر در نواحی آفتاب‌خورده‌ی سالمندان
ملانوم آکرال — کف دست، کف پا و زیر ناخن؛ در پوست‌های تیره‌تر نسبت بیشتری دارد
نشانه‌ها
خالی که شکل، اندازه یا رنگش تغییر کرده
خال با لبه‌های نامنظم یا رنگ‌های متفاوت در یک ضایعه
ضایعه‌ای که خارش، خونریزی یا زخم می‌شود
خال تازه‌ای که با بقیه فرق دارد
نوار تیره‌ی تازه زیر ناخن
عوامل خطر
آفتاب‌سوختگی‌های شدید، به‌ویژه در کودکی
استفاده از سولاریوم
پوست روشن، مو و چشم روشن، کک‌ومک فراوان
تعداد زیاد خال یا خال‌های غیرمعمول
سابقه‌ی خانوادگی ملانوم
سابقه‌ی شخصی سرطان پوست
سرکوب سیستم ایمنی
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
حدود یک‌دهم موارد سابقه‌ی خانوادگی دارند و جهش‌هایی مانند CDKN2A شناخته شده‌اند. اگر در خانواده چند مورد ملانوم هست، یا کسی در سن پایین مبتلا شده، یا فردی چند ملانوم جداگانه داشته، مشاوره‌ی ژنتیک و پایش پوستی منظم مطرح است.
غربالگری
غربالگری همگانی توصیه نمی‌شود، ولی معاینه‌ی دوره‌ای پوست در افراد پرخطر ارزش روشنی دارد — کسانی با سابقه‌ی خانوادگی، خال‌های فراوان یا غیرمعمول، یا سابقه‌ی سرطان پوست. مهم‌تر از آن، معاینه‌ی خودتان است: ماهی یک‌بار جلوی آینه، با کمک کسی برای پشت و پوست سر، و توجه ویژه به کف پا و زیر ناخن‌ها که آسان از قلم می‌افتند.
مرحله‌ی ۰ یعنی ملانوم در جای خود و محدود به لایه‌ی سطحی پوست. در مرحله‌های ۱ و ۲ تعیین‌کننده ضخامت تومور (ضخامت برسلو) و وجود یا نبود زخم شدن سطح است — هرچه نازک‌تر، بهتر. مرحله‌ی ۳ درگیری گره‌های لنفاوی ناحیه‌ای است و مرحله‌ی ۴ انتشار به اندام دور. برخلاف بیشتر سرطان‌ها که اندازه‌ی افقی مهم است، اینجا عمق نفوذ به داخل پوست تعیین‌کننده است.
ملانومِ نازک و زودتشخیص‌داده‌شده پیش‌آگهی بسیار خوبی دارد و اغلب با جراحی درمان می‌شود. با افزایش ضخامت و درگیری گره‌ها، وضعیت تغییر می‌کند. نکته‌ی مهم این است که تصویر بیماری پیشرفته در دهه‌ی گذشته واقعاً عوض شده: ایمونوتراپی و درمان هدفمند نتایجی ساخته‌اند که پیش از آن در این بیماری دیده نمی‌شد.
پیشگیری
پرهیز از آفتاب‌سوختگی، به‌ویژه در کودکان. سایه در ساعات اوج، لباس پوشیده و کلاه، و ضدآفتاب با طیف وسیع که هر دو تا سه ساعت تجدید شود. سولاریوم را کاملاً کنار بگذارید. و خودتان را بشناسید: کسی که خال‌های فراوان دارد باید ماهانه نگاه کند.
پیگیری پس از درمان
پیگیری شامل معاینه‌ی منظم پوست و گره‌های لنفاوی است، با فاصله‌ی کوتاه‌تر در سال‌های اول. کسی که یک ملانوم داشته، خطر بالاتری برای ملانوم دوم دارد — پس معاینه‌ی پوستی مادام‌العمر ادامه می‌یابد. در مراحل بالاتر، تصویربرداری دوره‌ای هم اضافه می‌شود.
