خونریزی فراوان از مقعد یا مدفوع سیاه و قیری — همان روز مراجعه کنید
درد شدید شکم با تهوع و نفخ و توقف اجابت مزاج — احتمال انسداد روده، اورژانس است
تب بالای ۳۸ درجه در هفته‌ی پس از شیمی‌درمانی — همان شب به اورژانس
نیازمند مراجعه‌ی سریع
با مشاهده‌ی این علائم در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
سرطان روده‌ی بزرگ یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در هر دو جنس است، و در میان سرطان‌های شایع جایگاه ویژه‌ای دارد: تقریباً همیشه از یک پولیپ خوش‌خیم آغاز می‌شود که سال‌ها وقت لازم دارد تا سرطانی شود. همین فاصله‌ی زمانی است که غربالگری را از «زودتر پیدا کردن» به «پیشگیری واقعی» تبدیل می‌کند.
نمودار: دکتر سرطان
از پولیپ تا سرطان
دیواره‌ی داخلی روده‌ی بزرگ گاهی زائده‌های کوچکی می‌سازد که پولیپ نام دارند. بیشتر پولیپ‌ها هیچ‌وقت سرطانی نمی‌شوند، ولی بعضی نوع‌هایشان در طول سال‌ها تغییر می‌کنند. کولونوسکوپی هم آن‌ها را می‌بیند و هم در همان جلسه برمی‌دارد — یعنی زنجیره پیش از رسیدن به سرطان قطع می‌شود.
چرا خون در مدفوع را نباید به هموروئید نسبت داد
خونریزی مقعدی بیشتر وقت‌ها علت خوش‌خیم دارد و هموروئید شایع‌ترین آن است. اما همین شیوع، دام اصلی است: بیمار خونریزی را به هموروئیدِ شناخته‌شده‌ی خودش نسبت می‌دهد و ماه‌ها بررسی را عقب می‌اندازد. داشتن هموروئید مانع داشتن سرطان نیست. اگر خونریزی تازه است، الگویش عوض شده، یا با تغییر عادت روده و کاهش وزن همراه است، بررسی لازم است.
کم‌خونی که خودش یک نشانه است
تومور روده می‌تواند مدت‌ها خونریزی بسیار کم و نامرئی داشته باشد. نتیجه‌اش کم‌خونی فقر آهن است بی آنکه بیمار خونی ببیند. در مردان و در زنان پس از یائسگی، کم‌خونی فقر آهن بی‌علت روشن، خودش دلیل کافی برای بررسی روده است.
مرحله‌ی ۴ پایان راه نیست
در بسیاری از سرطان‌ها مرحله‌ی ۴ یعنی درمان از حالت ریشه‌کنی به کنترل تغییر می‌کند. سرطان روده استثنای مهمی دارد: متاستاز محدود به کبد یا ریه گاهی با جراحی و شیمی‌درمانی قابل برداشتن است و هدف درمان می‌تواند همچنان ریشه‌کنی بماند. پس شنیدن «مرحله‌ی ۴» در این بیماری، به‌تنهایی پاسخ پرسش «چه انتظاری داشته باشم» نیست.
نام‌های دیگر
Colorectal Cancer
سرطان کولورکتال
سرطان کولون
کد ICD-10
C18–C20
نوع بافت‌شناسی
آدنوکارسینوم — بیش از نود درصد موارد
تومورهای نورواندوکرین (کم‌شمار)
نشانه‌ها
خون در مدفوع، روشن یا تیره
تغییر پایدار در الگوی اجابت مزاج
احساس تخلیه‌ی ناقص روده
درد یا نفخ مداوم شکم
کم‌خونی فقر آهن بی‌علت روشن، به‌ویژه در مردان
کاهش وزن بی‌دلیل
عوامل خطر
سن بالای پنجاه سال
سابقه‌ی خانوادگی سرطان روده یا پولیپ
بیماری التهابی روده (کولیت اولسراتیو، کرون)
رژیم کم‌فیبر و پرگوشت فرآوری‌شده
کم‌تحرکی و چاقی
سیگار و الکل
دیابت نوع دو
زمینه‌ی ارثی و ژنتیک
بیشتر موارد ارثی نیستند، ولی دو سندرم شناخته‌شده اهمیت دارند: سندرم لینچ و پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP). اگر در خانواده چند مورد سرطان روده هست، یا بیماری زیر پنجاه سال رخ داده، یا سرطان‌های رحم و معده هم در خانواده دیده می‌شود، مشاوره‌ی ژنتیک مطرح است. در سندرم لینچ غربالگری بسیار زودتر و مکرر‌تر شروع می‌شود.
غربالگری
سرطان روده‌ی بزرگ از آن دسته‌ی کم‌شماری است که غربالگری می‌تواند نه فقط زودتر پیدایش کند، بلکه جلوی سرطان شدنش را بگیرد — چون پولیپ پیش‌سرطانی در همان کولونوسکوپی برداشته می‌شود. غربالگری در افراد با خطر متوسط معمولاً از حدود پنجاه سالگی شروع می‌شود؛ برخی راهنماها زودتر توصیه می‌کنند. روش‌ها: کولونوسکوپی (هر ده سال اگر طبیعی باشد)، یا آزمون خون مخفی مدفوع سالانه. اگر سابقه‌ی خانوادگی دارید، سن شروع پایین‌تر می‌آید — با پزشکتان تعیین کنید.
مرحله‌ی ۰ یعنی سلول‌های غیرطبیعی فقط در لایه‌ی داخلی روده‌اند. در مرحله‌ی ۱ تومور در دیواره رشد کرده ولی از آن بیرون نزده. مرحله‌ی ۲ عبور از دیواره بدون درگیری گره‌های لنفاوی است، و مرحله‌ی ۳ درگیری گره‌های مجاور. مرحله‌ی ۴ یعنی انتشار به کبد، ریه یا پرده‌ی صفاق. نکته‌ی مهم: در سرطان روده، حتی متاستاز کبدی محدود هم گاهی قابل جراحی است و مرحله‌ی ۴ به‌تنهایی معنای «درمان‌ناپذیر» ندارد.
پیش‌آگهی بیش از هر چیز به مرحله‌ی تشخیص بستگی دارد، و همین است که غربالگری را ارزشمند می‌کند: بیماری‌ای که در مرحله‌ی پولیپ یا مرحله‌ی ۱ پیدا شود، وضعیت کاملاً متفاوتی از همان بیماری در مرحله‌ی ۴ دارد. وضعیت MSI و جهش‌های KRAS و BRAF هم بر مسیر درمان و پیش‌آگهی اثر می‌گذارند.
پیشگیری
فیبر بیشتر، گوشت فرآوری‌شده‌ی کمتر، فعالیت بدنی منظم، وزن متعادل، ترک سیگار و محدود کردن الکل. ولی مؤثرترین کار پیشگیرانه، غربالگری به‌موقع است — چون برداشتن پولیپ عملاً جلوی سرطان را می‌گیرد.
پیگیری پس از درمان
پس از درمان، پیگیری شامل معاینه‌ی دوره‌ای، اندازه‌گیری CEA، سی‌تی اسکن دوره‌ای و کولونوسکوپی در فواصل معین است. شدت پیگیری در سال‌های اول بیشتر است و با گذر زمان کم می‌شود. کولونوسکوپی پیگیری را جدی بگیرید: پولیپ تازه ممکن است سال‌ها بعد پیدا شود.
